İnsan neden sorumludur (Akıl ve İrade)

Örnek 02 / 04
Soru:

Ayşe, sınıfında yapılacak olan bir sınavda kopya çekmeyi planlamaktadır. Sınavdan bir gün önce düşünür: "Kopya çekmek \( \text{(yanlış)} \) bir davranıştır. Ancak çalışmak çok zaman alıyor \( \text{(kolaycılık)} \)." Sınav esnasında, etrafına bakınır ve kimsenin onu görmediğini düşünür. Tam kopya çekecekken, vicdanı onu rahatsız eder ve "Bu benim için kazanılmış bir başarı olmayacak" diye düşünür.

Ayşe'nin bu içsel çatışmasında, onun sorumlu davranmaya yönelten ve sorumluluğunun kaynağı olan yetileri nelerdir? Bu yetiler nasıl bir süreç izlemiştir?

Çözüm:

💡 Ayşe'nin yaşadığı iç çatışma, sorumluluk mekanizmasının işleyişini çok güzel gösterir. Adım adım açıklayalım:

  • ➡️ Birinci Adım (Aklın Değerlendirmesi): Ayşe'nin aklı, kopya çekmenin yanlış (\( \text{yanlış} \)), ders çalışmanın ise doğru (\( \text{doğru} \)) olduğunu bilmektedir. Akıl, bu iki davranış arasındaki ahlaki farkı ortaya koyar ve Ayşe'ye "ne yapması gerektiği" konusunda bir bilgi sunar.
  • ➡️ İkinci Adım (İradenin Sınavı): Bu aşamada Ayşe'nin iradesi devreye girer. İrade, "kolay olan yanlış" ile "zor olan doğru" arasında bir seçim yapma gücüdür. Ayşe, kopya çekme fırsatına rağmen iradesini kullanarak doğru olanı seçme eğilimi göstermektedir.
  • ➡️ Üçüncü Adım (Sorumluluğun Doğuşu): Ayşe, aklı sayesinde yanlış ile doğruyu ayırt edebildiği ve iradesi sayesinde bunlardan birini seçme özgürlüğüne sahip olduğu için yapacağı eylemden sorumludur. Vicdanındaki rahatsızlık, bu sorumluluğun bir dışa vurumudur.

✅ Sonuç: Ayşe'nin sorumluluğunun kaynağı, onun akıl ve irade sahibi bir varlık olmasıdır. Akıl, doğru yanlış haritasını çizer; irade ise bu haritada hangi yoldan gidileceğine karar verir. Bu ikisi olmadan sorumluluktan söz edilemez.

1 2 3 4