Soru:
Bir öğrenci, ısınmanın maddenin cinsine bağlı olduğunu keşfetmek amacıyla bir deney tasarlıyor. Bu deneyde, iki özdeş ısıtıcı kullanarak birine $100 \text{ g}$ su, diğerine $100 \text{ g}$ zeytinyağı koyduğu özdeş kapları aynı anda ısıtmaya başlıyor. $5$ dakika sonra kaplardaki sıvıların sıcaklık değişimlerini ölçüyor.
Bu deneyde, öğrencinin amacına ulaşabilmesi için kontrollü değişken, bağımsız değişken ve bağımlı değişken aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
A) Kontrollü değişken: Isıtma süresi; Bağımsız değişken: Maddenin cinsi; Bağımlı değişken: Sıcaklık değişimi
B) Kontrollü değişken: Maddenin cinsi; Bağımsız değişken: Kütle; Bağımlı değişken: Sıcaklık değişimi
C) Kontrollü değişken: Sıcaklık değişimi; Bağımsız değişken: Isıtma süresi; Bağımlı değişken: Maddenin cinsi
D) Kontrollü değişken: Kütle; Bağımsız değişken: Sıcaklık değişimi; Bağımlı değişken: Maddenin cinsi
Doğru Cevap: A
✍️ Çözüm:Bu deneyin amacı, ısınmanın maddenin cinsine bağlı olup olmadığını araştırmaktır. Bilimsel bir deneyde değişkenler şu şekilde tanımlanır:
- Bağımsız değişken: Deneyde etkisi araştırılan, bizim tarafımızdan değiştirilen değişkendir. Bu deneyde maddenin cinsinin (su veya zeytinyağı) sıcaklık değişimine etkisi araştırıldığı için maddenin cinsi bağımsız değişkendir.
- Bağımlı değişken: Bağımsız değişkene bağlı olarak değişen ve deney sonucunda gözlemlenen değişkendir. Maddenin cinsindeki değişimin sonucunda gözlemlenen etki, sıvıların sıcaklık değişimi olacağı için sıcaklık değişimi bağımlı değişkendir.
- Kontrollü değişken (Sabit tutulan değişken): Deney sırasında değiştirilmeyen, aynı tutulan değişkenlerdir. Deneyin güvenilir olması ve sadece bağımsız değişkenin etkisinin gözlemlenebilmesi için diğer tüm faktörler sabit tutulmalıdır. Bu deneyde, kütle ($100 \text{ g}$ su ve $100 \text{ g}$ zeytinyağı), ısıtıcı tipi (özdeş ısıtıcılar), ısıtma süresi ($5$ dakika) ve kap tipi (özdeş kaplar) sabit tutulan (kontrollü) değişkenlerdir. Seçeneklerde "Isıtma süresi" kontrollü değişken olarak verilmiştir ki bu doğrudur.
Bu tanımlamalara göre, A seçeneğinde verilen değişkenler doğru eşleştirilmiştir.
