Eşey belirlenmesi, bir canlının dişi mi yoksa erkek mi olacağını belirleyen mekanizmalardır. İnsanlarda ve birçok canlıda bu süreç, kromozomlar ve genler tarafından kontrol edilir.
İnsanlarda eşeyin belirlenmesinde temel rolü kromozomlar oynar. İnsanlarda 23 çift kromozom bulunur. Bunlardan 22 çifti otozom adı verilen vücut kromozomlarıdır. Geriye kalan bir çift ise eşey kromozomlarıdır. Eşey kromozomları, bireyin cinsiyetini belirler.
Eşeyin belirlenmesi sürecinde babadan gelen sperm hücresinin taşıdığı kromozom önemlidir. Eğer sperm hücresi bir X kromozomu taşıyorsa, yumurta hücresi ile birleştiğinde dişi bir birey (XX) oluşur. Eğer sperm hücresi bir Y kromozomu taşıyorsa, yumurta hücresi ile birleştiğinde erkek bir birey (XY) oluşur.
Y kromozomu üzerinde bulunan SRY geni (Sex-determining Region Y), erkek özelliklerinin gelişmesinde kritik bir rol oynar. Bu gen, testislerin oluşmasını tetikler. Testisler de testosteron gibi erkeklik hormonlarını salgılayarak erkek fenotipinin ortaya çıkmasını sağlar.
Eşey belirlenmesi sadece insanlara özgü değildir. Farklı canlı türlerinde farklı mekanizmalarla eşey belirlenmesi gerçekleşir.
Eşey belirlenmesi konusu, TYT Biyoloji sınavında sıklıkla karşılaşılan bir konudur. Temel kavramları anlamak ve farklı canlılardaki eşey belirlenmesi mekanizmalarını bilmek önemlidir. Özellikle insanlarda eşeyin nasıl belirlendiği, kromozomların rolü ve SRY geni gibi konulara dikkat etmek gerekir.
Sınavda çıkabilecek bazı soru tipleri şunlardır:
Bu konulara çalışarak ve bol soru çözerek sınavda başarılı olabilirsiniz. Başarılar!
