Hipotonik ortam, çözelti konsantrasyonunun hücre içindeki çözelti konsantrasyonundan daha düşük olduğu ortamdır. Yani, hücrenin dışındaki sıvı, hücrenin içindeki sıvıya göre daha az çözünmüş madde içerir.
Hipotonik bir ortama yerleştirilen bir hücre, osmoz yoluyla su almaya başlar. Osmoz, suyun çok yoğun olduğu yerden az yoğun olduğu yere geçişidir. Bu durumda, hücrenin dışındaki su, hücrenin içine doğru hareket eder.
Örneğin, kırmızı kan hücrelerini saf suya koyarsak, hücreler su alarak şişer ve sonunda patlar. Bu olaya hemoliz denir.
Bitki hücreleri, hayvan hücrelerinden farklı olarak hücre duvarına sahiptir. Bu hücre duvarı, hücrenin aşırı su alıp patlamasını engeller. Hipotonik ortamda bitki hücreleri su alır ve şişer, ancak hücre duvarı sayesinde patlamazlar. Bu durum, bitkiye turgor basıncı kazandırır ve bitkinin dik durmasını sağlar.
Hücrenin etrafındaki ortamı değerlendirirken üç temel kavramdan bahsederiz:
Bu üç ortam, hücrenin su dengesini nasıl koruduğunu anlamamız için önemlidir.
TYT Biyoloji sınavında hipotonik ortamla ilgili sorular genellikle hücrenin su dengesi, osmoz ve turgor basıncı konularını içerir. Soruları çözerken hücrenin hangi ortamda bulunduğuna ve suyun nasıl hareket edeceğine dikkat etmek önemlidir.
