🧬 2026 TYT Biyoloji: Metabolizma Nedir?
Metabolizma, canlıların yaşamlarını sürdürebilmek için hücrelerinde gerçekleşen tüm kimyasal reaksiyonların toplamıdır. Bu reaksiyonlar sayesinde canlılar büyür, gelişir, enerji üretir ve atık maddeleri uzaklaştırır. Metabolizma iki ana başlık altında incelenir: Anabolizma ve Katabolizma.
🌱 Anabolizma (Yapım) Nedir?
Anabolizma, küçük moleküllerin birleşerek daha büyük ve karmaşık molekülleri oluşturduğu yapım reaksiyonlarıdır. Bu reaksiyonlar enerji gerektirir.
- 🧱 Protein Sentezi: Amino asitlerin birleşerek proteinleri oluşturması.
- 🌿 Fotosentez: Bitkilerin güneş enerjisi kullanarak karbondioksit ve sudan glikoz üretmesi.
- 💪 DNA Replikasyonu: DNA'nın kendini eşlemesi.
🌞 Anabolizmanın Özellikleri
- ⚡️ Enerji harcanır (endotermik reaksiyon).
- 🧩 Küçük moleküller birleşerek büyük moleküller oluşur.
- 🌱 Hücrelerin büyümesi ve onarımı için gereklidir.
🔥 Katabolizma (Yıkım) Nedir?
Katabolizma, büyük ve karmaşık moleküllerin parçalanarak daha küçük moleküllere ayrıldığı yıkım reaksiyonlarıdır. Bu reaksiyonlar enerji açığa çıkarır.
- 🍕 Sindirim: Besinlerin parçalanarak daha küçük moleküllere ayrılması.
- дыхание Hücresel Solunum: Glikozun parçalanarak enerji (ATP) üretilmesi.
- 🍂 Otofaji: Hücrenin hasarlı veya gereksiz kısımlarını parçalaması.
⚡️ Katabolizmanın Özellikleri
- 🔥 Enerji açığa çıkar (ekzotermik reaksiyon).
- 🧱 Büyük moleküller parçalanarak küçük moleküller oluşur.
- 🗑️ Hücrenin atık maddelerden kurtulmasını sağlar.
⚖️ Anabolizma ve Katabolizma Arasındaki Farklar
| Özellik | Anabolizma (Yapım) | Katabolizma (Yıkım) |
|----------------|---------------------------------------------------|----------------------------------------------------|
| Reaksiyon Türü | Yapım | Yıkım |
| Enerji | Enerji
harcanır (endotermik) | Enerji
açığa çıkar (ekzotermik) |
| Molekül Boyutu | Küçük moleküllerden
büyük moleküller oluşur | Büyük moleküllerden
küçük moleküller oluşur |
| Amaç | Büyüme, onarım, yeni molekül sentezi | Enerji üretimi, atık uzaklaştırma |
Özetle, anabolizma ve katabolizma birbirini dengeleyen ve canlıların yaşamlarını sürdürebilmeleri için gerekli olan iki temel metabolik süreçtir. Anabolizma yapım, katabolizma ise yıkım reaksiyonlarını ifade eder. Bu iki süreç arasındaki denge, sağlıklı bir metabolizma için önemlidir.
