🧪 2026 TYT Biyoloji: Mezür Nedir? Hacim Nasıl Ölçülür?
Mezür, laboratuvarlarda sıvıların hacmini ölçmek için kullanılan silindir şeklinde, dereceli bir cam veya plastik kaptır. Özellikle düzensiz şekilli katıların hacmini bulmada da işe yarar.
🧫 Mezür Ne İşe Yarar?
- 💧 Hacim Ölçümü: En temel görevi, sıvıların ne kadar yer kapladığını, yani hacmini belirlemektir.
- 🧪 Düzensiz Katı Hacmi: Taş gibi garip şekilli nesnelerin hacmini bulmak için de kullanılır.
- 🔬 Deneyler: Biyoloji, kimya gibi bilim dallarındaki deneylerde farklı miktarlarda sıvıları karıştırmak için idealdir.
📏 Hacim Nasıl Ölçülür?
Hacim ölçmek için birkaç basit adımı takip edebiliriz:
- Mezürü Hazırla: Mezürü düz bir zemine koy. Göz hizasında olmasına dikkat et.
- Sıvıyı Ekleyin: Ölçmek istediğin sıvıyı mezüre yavaşça dök.
- Menisküse Dikkat: Sıvının yüzeyinde oluşan eğriliğe "menisküs" denir. Genellikle sıvılar cam yüzeye tutunduğu için içbükey bir menisküs oluşur. Okuma yaparken menisküsün en alt noktasına bakmalısın.
- Değeri Okuyun: Göz hizasında, menisküsün en alt seviyesindeki değeri not al. Bu değer, sıvının hacmini verir.
🍶 Düzensiz Şekilli Katıların Hacmi Nasıl Ölçülür?
Düzensiz şekilli bir katının hacmini ölçmek için şu adımları izleyebiliriz:
- Başlangıç Hacmi: Mezüre bir miktar su koy ve suyun hacmini not al. Örneğin, 50 ml.
- Katıyı Ekleyin: Katı nesneyi (taşı) mezürün içine yavaşça bırak. Suyun sıçramamasına dikkat et.
- Son Hacmi Okuyun: Katı eklendikten sonra su seviyesi yükselecektir. Yeni su seviyesini not al. Örneğin, 65 ml.
- Hacim Farkını Bulun: Son hacimden ilk hacmi çıkar. Bu, katının hacmini verir.
$Katı\ Hacmi = Son\ Hacim - İlk\ Hacim$
Örneğimizde: $65\ ml - 50\ ml = 15\ ml$. Yani taşın hacmi 15 ml'dir.
⚠️ Nelere Dikkat Etmeliyiz?
- 👓 Göz Hizası: Okuma yaparken göz hizasında olmalısın. Yukarıdan veya aşağıdan bakmak hatalı ölçümlere neden olabilir.
- 💧 Menisküs: Menisküsün doğru noktasını okuduğundan emin ol.
- ⚖️ Hassasiyet: Mezürün üzerindeki bölmeler ne kadar küçükse, ölçümün o kadar hassas olur.
- 🧼 Temizlik: Mezürün temiz olduğundan emin ol. Kirli bir mezür hatalı sonuçlar verebilir.
❓ Örnek Soru
Bir öğrenci, bir bilyenin hacmini ölçmek için mezür kullanıyor. Mezüre önce 40 ml su koyuyor. Ardından bilyeyi suya bırakıyor ve su seviyesi 47 ml'ye yükseliyor. Bilyenin hacmi kaç ml'dir?
- A) 5 ml
- B) 7 ml
- C) 10 ml
- D) 12 ml
Çözüm:
$Bilyenin\ Hacmi = Son\ Hacim - İlk\ Hacim$
$Bilyenin\ Hacmi = 47\ ml - 40\ ml = 7\ ml$
Doğru cevap: B) 7 ml
