2026 TYT Biyoloji: Monohibrit Çaprazlamada Fenotip ve Genotip Oranları Nelerdir?

Question

Monohibrit çaprazlamada fenotip ve genotip oranlarını karıştırıyorum. Bu oranlar nasıl bulunuyor, tam olarak anlamadım.

Answer 1

🧬 2026 TYT Biyoloji: Monohibrit Çaprazlamada Fenotip ve Genotip Oranları

Monohibrit çaprazlama, tek bir karakterin kalıtımını incelediğimiz basit bir genetik çaprazlama türüdür. Bu çaprazlamada, bir karakter için farklı alellere sahip iki birey (örneğin, baskın ve çekinik) çaprazlanır. Oluşan yavruların fenotip (dış görünüş) ve genotip (genetik yapı) oranlarını belirlemek, genetik prensipleri anlamak için önemlidir.

🌱 Temel Kavramlar

• 🧬 Gen: Bir karakteri belirleyen DNA parçası.
• 🧬 Alel: Bir genin farklı varyasyonları (örneğin, uzun boy aleli, kısa boy aleli).
• 🧬 Genotip: Bir bireyin genetik yapısı (örneğin, AA, Aa, aa).
• 🧬 Fenotip: Bir bireyin gözlemlenebilir özellikleri (örneğin, uzun boy, kısa boy).
• 🧬 Baskın Alel: Heterozigot durumda fenotipte etkisini gösteren alel (A).
• 🧬 Çekinik Alel: Fenotipte etkisini gösterebilmesi için homozigot durumda bulunması gereken alel (a).
• 🧬 Homozigot: Bir gen için aynı alellere sahip olma durumu (örneğin, AA veya aa).
• 🧬 Heterozigot: Bir gen için farklı alellere sahip olma durumu (örneğin, Aa).

🧮 Monohibrit Çaprazlama ve Punnett Karesi

Monohibrit çaprazlamada, Punnett karesi kullanarak olası genotip ve fenotip oranlarını belirleyebiliriz. Örneğin, heterozigot (Aa) iki bireyi çaprazlayalım:
Ebeveyn Genotipleri: Aa x Aa
Punnett Karesi:

	A	a
A	AA	Aa
a	Aa	aa

📊 Fenotip ve Genotip Oranları

• 🌱 Genotip Oranları:
  • $AA$: 1/4
  • $Aa$: 2/4 (veya 1/2)
  • $aa$: 1/4
• 🌱 Fenotip Oranları: Eğer A aleli baskın ise;
  • Baskın Fenotip (AA ve Aa): 3/4
  • Çekinik Fenotip (aa): 1/4

🤔 Örnek Soru ve Çözümü

Soru: Bezelyelerde sarı tohum rengi (Y), yeşil tohum rengine (y) baskındır. Heterozigot sarı tohumlu iki bezelye bitkisi çaprazlandığında, oluşacak yavruların fenotip ve genotip oranları nelerdir?
Çözüm:
Ebeveyn Genotipleri: Yy x Yy
Punnett Karesi:

	Y	y
Y	YY	Yy
y	Yy	yy

• 🌱 Genotip Oranları:
  • $YY$: 1/4
  • $Yy$: 2/4 (veya 1/2)
  • $yy$: 1/4
• 🌱 Fenotip Oranları:
  • Sarı Tohum (YY ve Yy): 3/4
  • Yeşil Tohum (yy): 1/4

💡 Önemli İpuçları

• 🍎 Punnett karesini doğru bir şekilde oluşturmak, oranları belirlemede çok önemlidir.
• 🍎 Baskın ve çekinik alelleri karıştırmamak için dikkatli olun.
• 🍎 Sorularda verilen bilgileri (örneğin, hangi alelin baskın olduğu) dikkatlice okuyun.