Dönme eylemsizliği, bir cismin dönme hareketine karşı gösterdiği direncin ölçüsüdür. Tıpkı kütlenin, doğrusal harekete karşı direnci temsil etmesi gibi, dönme eylemsizliği de dönme hareketindeki değişime karşı koyma eğilimini gösterir. Başka bir deyişle, bir cismin dönme hızını değiştirmek ne kadar zorsa, dönme eylemsizliği de o kadar büyüktür.
Dönme eylemsizliği, cismin kütlesine ve kütlenin dönme eksenine göre dağılımına bağlıdır. Kütle, dönme ekseninden ne kadar uzakta yoğunlaşmışsa, dönme eylemsizliği de o kadar büyük olur.
Noktasal bir kütle için dönme eylemsizliği, kütle (m) ile dönme eksenine olan uzaklığın (r) karesinin çarpımı ile bulunur: $I = mr^2$. Farklı şekillerdeki cisimler için dönme eylemsizliği, integral hesaplamalarıyla belirlenir. Örneğin, yarıçapı R olan düzgün bir disk için dönme eylemsizliği $I = \frac{1}{2}MR^2$ şeklinde ifade edilir.
Açısal momentum (L), dönen bir cismin hareketini tanımlayan bir büyüklüktür. Bir cismin açısal momentumu, dönme eylemsizliği (I) ile açısal hızının (ω) çarpımına eşittir: $L = Iω$.
Dış tork (döndürücü etki) yoksa, bir sistemin toplam açısal momentumu sabittir. Bu prensibe açısal momentumun korunumu denir. Örneğin, buz pateni yapan bir sporcu kollarını vücuduna yaklaştırdığında dönme eylemsizliği azalır ve açısal hızının artmasıyla daha hızlı döner. Çünkü açısal momentum sabittir ve $I$ azaldığında $ω$ artmak zorundadır.
Umarım bu bilgiler, dönme eylemsizliği ve açısal momentum arasındaki ilişkiyi anlamanıza yardımcı olmuştur! Fizik öğrenmek eğlenceli olabilir, unutmayın!
