🌈 2026 TYT Fizik: İş-Enerji Teoremi ile Potansiyel Enerjiye Giriş
İş-Enerji Teoremi, fizikte çok önemli bir kavramdır. Bu teoremi kullanarak potansiyel enerjiyi nasıl bulabileceğimizi öğrenelim.
🎈 İş-Enerji Teoremi Nedir?
İş-Enerji Teoremi, bir cisme yapılan işin, o cismin kinetik enerjisindeki değişime eşit olduğunu söyler. Yani, bir cisme kuvvet uyguladığımızda ve bu kuvvet cismi hareket ettirdiğinde, cismin hızı değişir. Bu hız değişimi, kinetik enerjideki değişim demektir.
$W = \Delta KE$
Burada:
* $W$, yapılan işi
* $\Delta KE$, kinetik enerjideki değişimi ifade eder.
💡 Kinetik Enerji Nedir?
Kinetik enerji, bir cismin hareketinden dolayı sahip olduğu enerjidir. Bir cismin kütlesi (m) ve hızı (v) arttıkça, kinetik enerjisi de artar. Kinetik enerji aşağıdaki formülle hesaplanır:
$KE = \frac{1}{2}mv^2$
🍀 Potansiyel Enerji Nedir?
Potansiyel enerji, bir cismin konumundan veya durumundan dolayı sahip olduğu enerjidir. Örneğin, yerden yüksekte duran bir cismin yerçekimi potansiyel enerjisi vardır. Yay gibi esnek bir cismin de sıkıştırıldığında veya gerildiğinde elastik potansiyel enerjisi olur.
🌟 Yerçekimi Potansiyel Enerjisi
Yerçekimi potansiyel enerjisi, bir cismin yerden yüksekliğine bağlıdır. Yükseklik arttıkça, potansiyel enerji de artar. Yerçekimi potansiyel enerjisi aşağıdaki formülle hesaplanır:
$PE = mgh$
Burada:
* $m$, cismin kütlesi
* $g$, yerçekimi ivmesi (yaklaşık 9.8 m/s²)
* $h$, cismin yerden yüksekliği
✨ İş-Enerji Teoremi ile Potansiyel Enerji İlişkisi
İş-Enerji Teoremi'ni kullanarak potansiyel enerjiyi bulabiliriz. Örneğin, bir cismi yerden yukarı kaldırdığımızda, yerçekimi kuvvetine karşı iş yapmış oluruz. Bu yaptığımız iş, cismin potansiyel enerjisine dönüşür.
Şimdi basit bir örnekle açıklayalım:
Bir cismi yerden $h$ yüksekliğine kaldırdığımızda yapılan iş:
$W = F \cdot h = m \cdot g \cdot h$
Bu iş, cismin potansiyel enerjisindeki değişime eşittir:
$\Delta PE = mgh$
Yani, iş-enerji teoremi sayesinde, yapılan işin potansiyel enerjideki değişime eşit olduğunu bulmuş oluruz.
📝 Örnek Soru
5 kg kütleli bir cismi yerden 2 metre yüksekliğe kaldırmak için yapılması gereken iş kaç Joule'dür? (g = 10 m/s²)
Çözüm:
Yapılan iş, potansiyel enerjideki değişime eşittir:
$W = mgh = 5 \cdot 10 \cdot 2 = 100 \text{ Joule}$
🚀 Özet
* 🍎
İş-Enerji Teoremi: Yapılan iş, kinetik enerjideki değişime eşittir ($W = \Delta KE$).
* 🍏
Kinetik Enerji: Bir cismin hareketinden dolayı sahip olduğu enerjidir ($KE = \frac{1}{2}mv^2$).
* 🍓
Potansiyel Enerji: Bir cismin konumundan dolayı sahip olduğu enerjidir.
* 🍒
Yerçekimi Potansiyel Enerjisi: Bir cismin yerden yüksekliğine bağlıdır ($PE = mgh$).
Umarım bu bilgiler, İş-Enerji Teoremi'ni ve potansiyel enerjiyi anlamanıza yardımcı olur! Başarılar!
