🌈 2026 TYT Hız-Zaman Grafiği Eğim Özelliği Nedir?
Hız-zaman grafikleri, hareketli cisimlerin hızlarının zamanla nasıl değiştiğini gösteren süper kullanışlı araçlardır. Bu grafiklerin eğimi de bize çok önemli bir bilgiyi, yani
ivmeyi verir. Gelin, bu konuyu ortaokul seviyesinde, kolayca anlayabileceğiniz şekilde inceleyelim.
🚀 Hız-Zaman Grafiği Nedir?
Hız-zaman grafiği, bir cismin hızının zamanla nasıl değiştiğini gösteren bir grafiktir. Yatay eksen (x ekseni) zamanı, dikey eksen (y ekseni) ise hızı temsil eder.
- ⏱️ Zaman (x ekseni): Genellikle saniye (sn) veya saat (h) gibi birimlerle ifade edilir.
- 🚗 Hız (y ekseni): Genellikle metre/saniye (m/s) veya kilometre/saat (km/h) gibi birimlerle ifade edilir.
📈 Eğim Nedir ve Nasıl Bulunur?
Eğim, bir doğrunun ne kadar dik olduğunu gösteren bir ölçüdür. Hız-zaman grafiğinde eğim, hızdaki değişimin zamandaki değişime oranıdır. Matematiksel olarak şöyle ifade edilir:
$Eğim = \frac{Hızdaki Değişim}{Zamandaki Değişim} = \frac{\Delta Hız}{\Delta Zaman}$
Burada $\Delta$ (delta) sembolü "değişim" anlamına gelir.
- 📐 Eğim Hesaplama: Grafikte seçtiğiniz iki nokta arasındaki hız farkını, aynı noktalar arasındaki zaman farkına bölerek eğimi bulabilirsiniz.
- ➕ Pozitif Eğim: Hız artıyorsa, eğim pozitiftir. Bu, cismin hızlandığı anlamına gelir.
- ➖ Negatif Eğim: Hız azalıyorsa, eğim negatiftir. Bu, cismin yavaşladığı anlamına gelir.
- ➖ Sıfır Eğim: Hız değişmiyorsa (sabit hızla hareket), eğim sıfırdır.
🤔 İvme Nedir?
İvme, bir cismin hızının birim zamanda ne kadar değiştiğini gösteren bir ölçüdür. Hız-zaman grafiğinin eğimi bize doğrudan ivmeyi verir.
- 💨 İvme Birimi: Genellikle metre/saniye kare (m/s²) olarak ifade edilir.
- ➕ Pozitif İvme: Cisim hızlanıyorsa, ivme pozitiftir.
- ➖ Negatif İvme: Cisim yavaşlıyorsa, ivme negatiftir (buna genellikle yavaşlama da denir).
- 0️⃣ Sıfır İvme: Cisim sabit hızla hareket ediyorsa, ivme sıfırdır.
✍️ Örnek Soru Çözümü
Bir araç, ilk başta 10 m/s hızla hareket ederken, 5 saniye sonra hızı 25 m/s'ye çıkıyor. Bu aracın ivmesini bulun.
- Hızdaki Değişim: $\Delta Hız = 25 m/s - 10 m/s = 15 m/s$
- Zamandaki Değişim: $\Delta Zaman = 5 s$
- İvme: $İvme = \frac{\Delta Hız}{\Delta Zaman} = \frac{15 m/s}{5 s} = 3 m/s^2$
Yani, aracın ivmesi 3 m/s²'dir.
🎉 Özet
Hız-zaman grafiğinin eğimi, bize cismin ivmesini verir. Eğim ne kadar büyükse, ivme de o kadar büyüktür ve cisim o kadar hızlı hızlanır veya yavaşlar. Umarım bu bilgiler, 2026 TYT sınavında hız-zaman grafiği sorularını çözerken size yardımcı olur!
