🧬 2026 TYT Kimya: Allel Gen Nedir?
Allel genler, bir karakterin kalıtımında rol oynayan genlerin farklı formlarıdır. Her birey, her bir gen için annesinden ve babasından birer allel alır. Bu alleller aynı da olabilir, farklı da. İşte allel genler hakkında bilmen gerekenler:
- 🧬 Gen: DNA üzerinde belirli bir özelliği (örneğin, göz rengi) kontrol eden bölümdür.
- 🧬 Allel: Bir genin farklı versiyonlarıdır. Örneğin, göz rengi geni için mavi göz alleli veya kahverengi göz alleli olabilir.
- 🧬 Homozigot: Bir bireyin belirli bir gen için aynı iki allele sahip olması durumudur. Örneğin, iki mavi göz alleli (bb) taşıyan bir birey homozigot resesiftir.
- 🧬 Heterozigot: Bir bireyin belirli bir gen için farklı iki allele sahip olması durumudur. Örneğin, bir kahverengi göz alleli (B) ve bir mavi göz alleli (b) taşıyan bir birey heterozigottur (Bb).
- 🧬 Dominant Allel: Heterozigot durumda fenotipte etkisini gösteren allele dominant allel denir. Genellikle büyük harfle gösterilir (örneğin, B).
- 🧬 Resesif Allel: Heterozigot durumda fenotipte etkisini göstermeyen allele resesif allel denir. Sadece homozigot durumda fenotipte etkisini gösterir. Genellikle küçük harfle gösterilir (örneğin, b).
- 🧬 Genotip: Bir bireyin genetik yapısıdır. Örneğin, bir bireyin göz rengi genotipi Bb olabilir.
- 🧬 Fenotip: Bir bireyin gözlemlenebilir özellikleridir. Örneğin, bir bireyin göz rengi kahverengi olabilir.
🧪 Allel Genlerin Önemi
Allel genler, canlılardaki çeşitliliğin temelini oluşturur. Farklı allel kombinasyonları, farklı fenotiplere yol açar. Bu çeşitlilik, popülasyonların değişen çevre koşullarına uyum sağlamasına yardımcı olur.
📝 Örnek Soru ve Çözümü
Soru: Bezelyelerde sarı tohum rengi geni (Y), yeşil tohum rengi genine (y) baskındır. Heterozigot sarı tohumlu bir bezelye bitkisi (Yy) ile yeşil tohumlu bir bezelye bitkisi (yy) çaprazlanırsa, oluşacak yavruların genotip ve fenotip oranları ne olur?
Çözüm:
Çaprazlamayı şu şekilde gösterebiliriz:
Yy x yy
Oluşabilecek genotipler ve fenotipler:
- 🧪 Genotipler: Yy, yy
- 🧪 Fenotipler: Sarı tohumlu, Yeşil tohumlu
Punnett karesi ile gösterirsek:
Bu durumda, yavruların %50'si heterozigot sarı tohumlu (Yy) ve %50'si homozigot resesif yeşil tohumlu (yy) olacaktır.
Cevap: Genotip oranı: %50 Yy, %50 yy. Fenotip oranı: %50 sarı tohumlu, %50 yeşil tohumlu.
