🧪 2026 TYT Kimya: Faz Diyagramı Nedir?
Faz diyagramları, bir maddenin farklı fiziksel hallerinin (katı, sıvı, gaz) sıcaklık ve basınç değişimlerine göre nasıl değiştiğini gösteren grafiklerdir. Bu diyagramlar, bir maddenin hangi sıcaklık ve basınçta hangi fazda bulunacağını anlamamıza yardımcı olur. TYT Kimya sınavında faz diyagramları ile ilgili temel kavramları bilmek önemlidir.
🌡️ Faz Kavramı
- 🧊 Katı Faz: Maddenin belirli bir şekli ve hacmi olduğu durumdur. Tanecikler arasındaki çekim kuvveti çok yüksektir.
- 💧 Sıvı Faz: Maddenin belirli bir hacmi vardır ancak şekli bulunduğu kaba göre değişir. Tanecikler arasındaki çekim kuvveti katıdan daha azdır.
- 💨 Gaz Fazı: Maddenin belirli bir şekli veya hacmi yoktur. Bulunduğu kabın her yerine yayılır. Tanecikler arasındaki çekim kuvveti çok düşüktür.
📈 Faz Diyagramının Temel Bileşenleri
- 📍 Eğriler: Faz diyagramında eğriler, iki fazın bir arada dengede bulunduğu koşulları gösterir. Örneğin, katı-sıvı eğrisi erime noktasının basınçla nasıl değiştiğini gösterir.
- 📌 Üçlü Nokta: Üçlü nokta, maddenin üç fazının (katı, sıvı, gaz) bir arada dengede bulunduğu tek bir sıcaklık ve basınç değeridir.
- 📍 Normal Erime Noktası: 1 atmosfer basınçta (normal basınç) katı ve sıvı fazların dengede olduğu sıcaklıktır.
- 📍 Normal Kaynama Noktası: 1 atmosfer basınçta (normal basınç) sıvı ve gaz fazların dengede olduğu sıcaklıktır.
- 📌 Kritik Nokta: Sıvı ve gaz fazları arasındaki ayrımın ortadan kalktığı, süperkritik akışkanın oluştuğu noktadır. Bu noktanın ötesinde, madde ne tam olarak sıvı ne de tam olarak gazdır.
💧 Suyun Faz Diyagramı
Su, diğer maddelerden farklı olarak özel bir faz diyagramına sahiptir. Suyun katı-sıvı eğrisi negatif eğimlidir. Bu, basınç arttıkça suyun erime noktasının düştüğü anlamına gelir. Bu özellik, buz pateni gibi uygulamaların temelini oluşturur.
💨 Karbondioksitin Faz Diyagramı
Karbondioksit (CO₂), normal atmosfer basıncında sıvı halde bulunmaz. Katı karbondioksit (kuru buz), doğrudan gaz haline geçer (süblimleşme). Bu nedenle karbondioksitin faz diyagramı, suyun faz diyagramından farklı özellikler gösterir.
❓ Faz Diyagramı Soruları Nasıl Çözülür?
- 🔍 Grafiği İncele: Öncelikle verilen faz diyagramını dikkatlice inceleyin. Eksendeki birimleri (sıcaklık, basınç) kontrol edin.
- 📍 Noktaları Bul: Soruda verilen sıcaklık ve basınç değerlerini grafikte bulun. Bu noktanın hangi bölgede (katı, sıvı, gaz) olduğuna bakın.
- 📈 Eğrileri Takip Et: Sıcaklık veya basınç değişimi olduğunda, hangi eğrinin geçildiğine dikkat edin. Bu, hangi faz değişiminin (erime, kaynama, süblimleşme) gerçekleştiğini gösterir.
Faz diyagramları, maddelerin davranışlarını anlamak için güçlü bir araçtır. TYT Kimya sınavında bu konuyu iyi anlamak, başarılı olmanıza yardımcı olacaktır. Unutmayın, pratik yaparak ve farklı örnekler çözerek konuyu daha iyi pekiştirebilirsiniz.
