🧪 2026 TYT Kimya: Koligatif Özellikler Nelerdir?
Sıvı çözeltilerde, çözünen maddenin türüne değil, sadece miktarına bağlı olan özelliklere
koligatif özellikler denir. Yani, şekerin mi tuzun mu çözündüğü önemli değil, ne kadar çözündüğü önemli. Bu özellikler, çözeltinin kaynama noktası, donma noktası, buhar basıncı ve ozmotik basıncı gibi temel özelliklerini etkiler.
- 💧 Kaynama Noktası Yükselmesi (Ebülyoskopi): Bir sıvı içinde uçucu olmayan bir madde çözündüğünde, çözeltinin kaynama noktası saf çözücüye göre yükselir. Ne kadar çok madde çözerseniz, kaynama noktası o kadar çok yükselir. Tıpkı tenceredeki suya tuz attığınızda suyun daha geç kaynaması gibi!
- ❄️ Donma Noktası Alçalması (Kriyoskopi): Bir sıvı içinde uçucu olmayan bir madde çözündüğünde, çözeltinin donma noktası saf çözücüye göre düşer. Kışın yollara tuz serpilmesinin nedeni de budur; suyun donma noktasını düşürerek buzlanmayı engeller.
- 💨 Buhar Basıncı Düşmesi: Bir sıvı içinde uçucu olmayan bir madde çözündüğünde, çözeltinin buhar basıncı saf çözücüye göre azalır. Çünkü çözünen madde, çözücünün buharlaşmasını zorlaştırır.
- 🌱 Ozmotik Basınç: Yarı geçirgen bir zardan çözücünün, çok yoğun ortamdan az yoğun ortama geçişine ozmoz denir. Ozmozun gerçekleşmesini engellemek için uygulanması gereken basınca ise ozmotik basınç denir. Ozmotik basınç, özellikle biyolojik sistemlerde çok önemlidir. Örneğin, bitkilerin su emmesi ve hücrelerin su dengesini koruması ozmoz sayesinde olur.
➕ Koligatif Özellikleri Etkileyen Faktörler
- ➕ Çözünen Madde Miktarı: Çözeltide ne kadar çok madde çözünürse, koligatif özelliklerdeki değişim de o kadar büyük olur. Yani, suya ne kadar çok şeker atarsanız, kaynama noktası o kadar çok yükselir.
- ➗ İyonlaşma: Eğer çözünen madde iyonlarına ayrışıyorsa (örneğin, tuz suda sodyum ve klor iyonlarına ayrışır), koligatif özelliklerdeki değişim daha da büyük olur. Çünkü iyonlar, çözeltide daha fazla parçacık bulunmasına neden olur.
❓ Örnek Soru ve Çözümü
Aşağıdaki sulu çözeltilerin aynı ortamda kaynamaya başlama sıcaklıklarını karşılaştırınız:
I. 1 molal $NaCl$ çözeltisi
II. 1 molal $MgCl_2$ çözeltisi
III. 1 molal glikoz çözeltisi
Çözüm:
Kaynama noktası yükselmesi, çözeltideki tanecik sayısı ile doğru orantılıdır. $NaCl$ suda 2 iyon ($Na^+$ ve $Cl^-$) verirken, $MgCl_2$ 3 iyon ($Mg^{2+}$ ve $2Cl^-$) verir. Glikoz ise iyonlaşmaz. Bu nedenle tanecik sayısı sıralaması $MgCl_2 > NaCl > Glikoz$ şeklindedir. Dolayısıyla kaynamaya başlama sıcaklıkları arasındaki ilişki de $II > I > III$ olur.
