📚 İdari Yargılama Usul Hukuku: Temel Kavramlar ve İlkeler
İdari Yargılama Usul Hukuku, idari işlemlerden veya eylemlerden zarar görenlerin haklarını arama yollarını düzenleyen hukuk dalıdır. Bu hukuk dalı, adil yargılanma ilkesinin idare hukukundaki tezahürüdür. İşte adli yargı hakimlik sınavına hazırlananlar için önemli konu başlıkları ve kavramlar:
⚖️ Yürütmenin Durdurulması
- 🛑 Tanım: İdari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkansız zararların doğması ve idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda, mahkemece verilen bir tedbir kararıdır.
- ⏱️ Şartları:
- 🚨 Telafisi güç veya imkansız zararların doğacak olması
- ⚠️ İdari işlemin açıkça hukuka aykırı olması
- ⏳ Etkisi: Yürütmenin durdurulması kararı, idari işlemin icra edilebilirliğini askıya alır.
🏛️ İdari Dava Türleri
- iptal davaları
- 🚫 Tanım: Bir idari işlemin hukuka aykırı olduğu iddiasıyla açılan ve işlemin iptalini amaçlayan davalardır.
- 🎯 Amacı: İdari işlemin hukuki sonuçlarını ortadan kaldırmaktır.
- tam yargı davaları
- 💰 Tanım: İdarenin bir işlem veya eylemi nedeniyle uğranılan zararın tazmini amacıyla açılan davalardır.
- 💸 Amacı: Zararın giderilmesini sağlamaktır.
📝 Dava Açma Süreleri
- 🗓️ Genel Süre: İdari Yargılama Usulü Kanunu'na göre, dava açma süresi genel olarak 60 gündür.
- 📅 Özel Süreler: Bazı özel kanunlarda farklı dava açma süreleri öngörülmüş olabilir. Örneğin, imar planlarına karşı açılacak davalarda süre farklılık gösterebilir.
- ⏳ Sürenin Başlangıcı: Süre, ilgilinin işlemi öğrendiği veya ilan yoluyla duyurulduğu tarihten itibaren başlar.
🛡️ İdari Yargıda Kanun Yolları
- İstinaf
- ⬆️ Tanım: İlk derece mahkemesi kararlarına karşı, bölge idare mahkemesine başvurularak yapılan kanun yoludur.
- ⚖️ İnceleme: Bölge idare mahkemesi, hem maddi hem de hukuki yönden inceleme yapar.
- Temyiz
- ⏫ Tanım: Bölge idare mahkemesi kararlarına karşı, Danıştay'a başvurularak yapılan kanun yoludur.
- 🔎 İnceleme: Danıştay, genellikle hukuki denetim yapar.
- Karar Düzeltme
- 🔄 Tanım: Temyiz aşamasında verilen kararlara karşı, belirli şartların varlığı halinde başvurulabilen bir kanun yoludur.
- ⚙️ Şartlar: Kararda maddi hataların bulunması veya önemli delillerin dikkate alınmaması gibi hallerde başvurulabilir.
🔑 Önemli Kavramlar
- Ehliyet
- 👤 Dava Ehliyeti: Bir davayı bizzat veya vekili aracılığıyla takip etme yeteneğidir.
- 👥 Davalı Ehliyeti: Bir davada davalı taraf olma ehliyetidir. İdare tüzel kişiliği, davalı ehliyetine sahiptir.
- İdari İşlem
- ✍️ Tanım: İdarenin kamu gücünü kullanarak tek taraflı irade açıklamasıyla tesis ettiği işlemlerdir.
- 📜 Özellikleri: İcrai, kesin ve yürütülebilir nitelikte olmalıdır.
- İdari Eylem
- 💥 Tanım: İdarenin maddi nitelikteki faaliyetleridir.
- 🚧 Örnekler: Yol yapımı, kamulaştırma gibi faaliyetler.
