💼 ALES Sözel Mantık ve İşçi Hakları: Mevzuatla İlişkili Örnek Senaryolar
- 🔑 Giriş: ALES sözel mantık soruları, adayların karmaşık durumları analiz etme ve çıkarımlar yapma becerilerini ölçer. İşçi hakları ve ilgili mevzuat, bu tür sorular için zengin bir zemin oluşturur. Bu bölümde, işçi hakları ve mevzuatını içeren örnek senaryoları inceleyeceğiz.
📜 İş Kanunu ve Temel İşçi Hakları
- ⚖️ İş Kanunu: Türkiye'de işçi ve işveren arasındaki ilişkileri düzenleyen temel kanundur. 4857 sayılı İş Kanunu, iş sözleşmeleri, çalışma koşulları, ücret, izinler, işten çıkarma gibi konularda hükümler içerir.
- 💰 Ücret Hakkı: İşçinin yaptığı iş karşılığında aldığı ücrettir. Ücretin zamanında ödenmesi, asgari ücretin altında olmaması ve eşit işe eşit ücret prensibine uygun olması gereklidir.
- ⏰ Çalışma Süresi: Haftalık normal çalışma süresi 45 saattir. Bu süre, işçi ve işveren anlaşmasıyla farklı şekillerde düzenlenebilir. Fazla çalışma durumunda, işçiye fazla mesai ücreti ödenmelidir.
- 🌴 Yıllık İzin Hakkı: İşçinin belirli bir süre çalıştıktan sonra hak kazandığı dinlenme iznidir. İzin süreleri, işçinin kıdemine göre değişir.
- 🛡️ İş Güvenliği: İşverenin, işçilerin sağlığını ve güvenliğini koruma yükümlülüğü vardır. İş yerinde gerekli önlemlerin alınması, iş kazalarının önlenmesi ve meslek hastalıklarının engellenmesi esastır.
- 🤝 Sendika Hakkı: İşçilerin, ortak çıkarlarını korumak amacıyla sendika kurma ve sendikalara üye olma hakkıdır.
🧩 Örnek Senaryo 1: Fazla Mesai ve Ücretlendirme
Bir fabrikada çalışan Ayşe, normal çalışma saatlerinin dışında, bir hafta boyunca her gün 2 saat fazla mesai yapmıştır. Ayşe'nin normal saatlik ücreti 50 TL'dir. İş Kanunu'na göre, Ayşe'nin bu fazla mesaileri nasıl ücretlendirilmelidir?
- ➕ Çözüm: İş Kanunu'na göre, fazla mesai ücreti normal saatlik ücretin %50 fazlası olarak ödenir. Bu durumda, Ayşe'nin fazla mesai saatlik ücreti 50 TL + (50 TL * 0.50) = 75 TL'dir. Ayşe'nin bir haftadaki toplam fazla mesai saati 2 saat/gün * 5 gün = 10 saattir. Dolayısıyla, Ayşe'ye ödenecek toplam fazla mesai ücreti 10 saat * 75 TL/saat = 750 TL'dir.
🧩 Örnek Senaryo 2: Yıllık İzin Hakkı ve Kıdem
Mehmet, bir şirkette 8 yıldır çalışmaktadır. İş Kanunu'na göre, Mehmet'in bu yılki yıllık izin süresi ne kadar olmalıdır?
- 📅 Çözüm: İş Kanunu'na göre, bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dahil) olan hizmet süreleri için yıllık izin süresi 14 günden az olamaz. Beş yıldan fazla ve on beş yıldan az olan hizmet süreleri için ise bu süre 20 günden az olamaz. Mehmet 8 yıldır çalıştığı için, yıllık izin süresi en az 20 gün olmalıdır.
🧩 Örnek Senaryo 3: İş Güvenliği ve İş Kazası
Bir inşaat şantiyesinde çalışan Ali, gerekli güvenlik önlemleri alınmadığı için yüksekten düşerek yaralanmıştır. Bu durumda, işverenin sorumlulukları nelerdir?
- ⚠️ Çözüm: İşverenin, iş yerinde iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini alma yükümlülüğü vardır. Ali'nin yaralanması durumunda, işveren hem hukuki hem de cezai sorumluluk taşıyabilir. İşveren, Ali'nin tedavi masraflarını karşılamak, maddi ve manevi tazminat ödemekle yükümlü olabilir. Ayrıca, iş güvenliği önlemlerini almadığı için hakkında ceza davası açılabilir.
📝 ALES Sözel Mantık Sorularında Dikkat Edilmesi Gerekenler
- 🔍 Senaryoyu Dikkatle Okuyun: Sorudaki tüm bilgileri dikkatlice okuyun ve önemli detayları not alın.
- 🤔 Mantıksal İlişkileri Kurun: Senaryodaki olaylar arasındaki mantıksal ilişkileri belirleyin.
- 📜 İlgili Mevzuatı Bilin: İşçi hakları ve ilgili mevzuat hakkında temel bilgilere sahip olun.
- ✅ Doğru Çıkarımlar Yapın: Senaryodan doğru çıkarımlar yaparak, sorunun cevabını bulun.
Bu örnekler, ALES sözel mantık sorularında işçi hakları ve mevzuat bilgisinin nasıl kullanılabileceğini göstermektedir. Bu tür soruları çözerken, dikkatli okuma, mantıksal analiz ve mevzuat bilgisi önemlidir.
