📚 Hukukun Temel Kavramları: Giriş
Hukukun temel kavramları, hukuk sistemini anlamak ve yorumlamak için elzemdir. Bu kavramlar, hukukun ne olduğunu, nasıl işlediğini ve toplumla ilişkisini anlamamızı sağlar. İşte AÖF Hukuk Temel Kavramlar dersi için vize ve final sınavlarına hazırlıkta size yardımcı olacak kritik notlar:
⚖️ Hukukun Kaynakları
Hukukun kaynakları, hukuk kurallarının nereden geldiğini ve nasıl oluşturulduğunu gösterir. Başlıca hukuk kaynakları şunlardır:
- 📜 Anayasa: Bir devletin temel yapısını, organlarını, yetkilerini ve bireylerin temel hak ve özgürlüklerini düzenleyen en üstün hukuk normudur.
- 🏛️ Kanunlar: Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından çıkarılan, genel, soyut ve sürekli nitelikteki yazılı hukuk kurallarıdır.
- ⚖️ Uluslararası Antlaşmalar: Devletlerin kendi aralarında veya uluslararası örgütlerle yaptıkları, hukuksal sonuçlar doğuran yazılı anlaşmalardır.
- 👨⚖️ Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri: Cumhurbaşkanı tarafından çıkarılan, kanun gücünde olan ancak Anayasa'ya aykırı olamayan hukuk kurallarıdır.
- 📝 Yönetmelikler: Başbakanlık, bakanlıklar ve kamu tüzel kişileri tarafından çıkarılan, kanunların uygulanmasını sağlamak amacıyla düzenlenen hukuk kurallarıdır.
- 👨⚖️ İçtihatlar: Mahkemelerin benzer olaylarda verdikleri kararların bütünüdür. Özellikle Yargıtay ve Danıştay kararları emsal teşkil eder.
- 🌱 Örf ve Adet Hukuku: Toplumda uzun süredir uygulanan, genel kabul görmüş ve hukuki yaptırımı olan kurallardır.
🔑 Hukukun Dalları
Hukuk, farklı konuları düzenleyen çeşitli dallara ayrılır. Bu dallar, kamu hukuku ve özel hukuk olmak üzere iki ana başlık altında toplanır:
🏛️ Kamu Hukuku
Devletin ve kamu kuruluşlarının yetki ve sorumluluklarını, devlet ile birey arasındaki ilişkileri düzenler.
- ⚖️ Anayasa Hukuku: Devletin temel organlarını, yetkilerini ve bireylerin temel hak ve özgürlüklerini düzenler.
- 👮 İdare Hukuku: İdarenin yapısını, görevlerini, yetkilerini ve bireylerle olan ilişkilerini düzenler.
- 💰 Vergi Hukuku: Devletin vergilendirme yetkisini, vergi yükümlülüklerini ve vergi uyuşmazlıklarını düzenler.
- 🔪 Ceza Hukuku: Suçları, suçların unsurlarını ve ceza yaptırımlarını düzenler.
- ⚖️ Usul Hukuku: Yargılama süreçlerini düzenler (Ceza Muhakemesi Hukuku, Medeni Usul Hukuku, İdari Yargılama Usulü Hukuku).
🏡 Özel Hukuk
Bireyler arasındaki ilişkileri düzenler. Eşitlik ilkesine dayanır.
- 👨👩👧👦 Medeni Hukuk: Kişilerin hak ve yükümlülüklerini, aile ilişkilerini, miras hukukunu ve eşya hukukunu düzenler.
- 💼 Borçlar Hukuku: Borç ilişkilerini, sözleşmeleri, haksız fiilleri ve sebepsiz zenginleşmeyi düzenler.
- 🛒 Ticaret Hukuku: Ticari işletmeleri, şirketleri, kıymetli evrakı ve deniz ticaretini düzenler.
- 🌍 Uluslararası Özel Hukuk: Farklı ülke vatandaşları arasındaki özel hukuk ilişkilerini düzenler.
📌 Hukuki Kavramlar
Hukukun temel kavramları, hukuk kurallarının doğru anlaşılması ve yorumlanması için önemlidir:
- ⚖️ Hak: Hukuk düzeni tarafından kişilere tanınan yetkilerdir.
- 📝 Yükümlülük: Hukuk düzeni tarafından kişilere yüklenen davranış zorunluluklarıdır.
- 🏛️ Yetki: Hukuk düzeninin belirli kişilere veya organlara tanıdığı karar alma ve uygulama gücüdür.
- 🛑 Sorumluluk: Bir davranışın veya sonucun hukuki sonuçlarını üstlenmektir.
- 📜 Hukuki Olay: Hukuki sonuçlar doğuran her türlü olaydır (doğal olaylar, insan davranışları).
- 📝 Hukuki Fiil: Hukuki sonuç doğurmaya yönelik insan davranışlarıdır.
- 🤝 Hukuki İşlem: Hukuki sonuç doğurmaya yönelik irade açıklamalarıdır (sözleşme, vasiyet).
📚 Hukukun Temel İlkeleri
Hukukun temel ilkeleri, hukuk sisteminin dayandığı ve hukuk kurallarının yorumlanmasında rehberlik eden temel değerlerdir:
- ⚖️ Hukukun Üstünlüğü: Herkesin hukuk kurallarına uyması ve hukuk önünde eşit olmasıdır.
- 🏛️ Kanunilik İlkesi: Herhangi bir eylemin suç sayılabilmesi veya cezalandırılabilmesi için kanunda açıkça düzenlenmiş olmasıdır.
- 🛡️ Masumiyet Karinesi: Bir kişinin suçluluğu kanıtlanana kadar suçsuz sayılmasıdır.
- ⚖️ Doğal Yargıç İlkesi: Herkesin önceden belirlenmiş ve bağımsız bir mahkeme önünde yargılanma hakkına sahip olmasıdır.
- 🗣️ İfade Özgürlüğü: Herkesin düşüncelerini serbestçe ifade etme hakkına sahip olmasıdır.
- 📜 Mülkiyet Hakkı: Herkesin sahip olduğu malvarlığı değerlerini serbestçe kullanma ve tasarruf etme hakkına sahip olmasıdır.
