Ayırt Etme Gücünü Kaybetmiş Kişinin Hukuki İşlemleri: İptal ve İptale İtiraz

Question

Ayırt etme gücünü kaybetmiş birinin yaptığı işlemlerin hukuki geçerliliği kafamı karıştırıyor. İptal süreçleri nasıl işliyor ve bu işleme itiraz mümkün mü, tam olarak anlayamıyorum.

Answer 1

⚖️ Ayırt Etme Gücünün Önemi ve Hukuki Ehliyet

Hukuk sistemimizde, bireylerin haklarını kullanabilmesi ve yükümlülüklerini yerine getirebilmesi için hukuki ehliyete sahip olmaları esastır. Hukuki ehliyetin en önemli unsurlarından biri ise ayırt etme gücüdür. Ayırt etme gücü, kişinin yaptığı işlemlerin anlamını ve sonuçlarını anlayabilme, değerlendirebilme yeteneğidir. Bu yeteneğin kaybedilmesi veya kısıtlanması, kişinin hukuki işlemlerinin geçerliliğini doğrudan etkiler.

🧠 Ayırt Etme Gücünü Kaybetme Durumları

Ayırt etme gücü, çeşitli nedenlerle geçici veya kalıcı olarak kaybedilebilir. Bu nedenler arasında:

• 🤕 Akıl hastalığı: Şizofreni, bipolar bozukluk gibi psikiyatrik rahatsızlıklar.
• 👴 Yaşlılık: İlerleyen yaşla birlikte demans, Alzheimer gibi hastalıklar.
• 🤕 Akıl zayıflığı: Doğuştan veya sonradan oluşan zihinsel engeller.
• 💊 Sarhoşluk ve Uyuşturucu Madde Kullanımı: Bilinci etkileyen maddelerin etkisi altında olmak.

Bu durumlarda, kişinin yaptığı hukuki işlemlerin sonuçlarını sağlıklı bir şekilde değerlendirebilmesi mümkün olmayabilir.

🚫 Ayırt Etme Gücünden Yoksun Kişinin Hukuki İşlemlerinin Akıbeti

Türk Medeni Kanunu'na göre, ayırt etme gücünden sürekli veya geçici olarak yoksun olan bir kimsenin yaptığı hukuki işlemler kesin hükümsüzdür. Bu, işlemin baştan itibaren hiçbir hukuki sonuç doğurmayacağı anlamına gelir. Örneğin, ayırt etme gücünü kaybetmiş bir kişinin yaptığı bir satış sözleşmesi, bağış, vasiyetname veya evlenme işlemi, kendiliğinden geçersizdir.

📜 İptal Davası ve İptale İtiraz

⚖️ İptal Davası

Ayırt etme gücünden yoksun bir kişinin yaptığı hukuki işlemin geçersizliğinin tespiti için iptal davası açılabilir. Bu dava, ilgili kişinin yasal temsilcisi (vasi veya kayyım) veya mirasçıları tarafından açılabilir. Davada, kişinin işlem tarihinde ayırt etme gücünden yoksun olduğuna dair deliller sunulur. Bu deliller arasında doktor raporları, tanık ifadeleri ve diğer tıbbi kayıtlar yer alabilir.

• 📅 Dava Açma Süresi: İptal davası için herhangi bir zamanaşımı süresi bulunmamaktadır. Ancak, hakkın kötüye kullanılmasını önlemek amacıyla, davanın makul bir süre içinde açılması önemlidir.
• 🧑‍⚖️ Davacı Taraf: Vesayet altındaki kişiler için vasileri, diğer durumlarda ise mirasçıları veya ilgili diğer kişiler davayı açabilir.

🗣️ İptale İtiraz

İptal davasına karşı, davalı taraf (işlemi yapan kişi veya onun yasal temsilcisi) itirazda bulunabilir. İtirazda, kişinin işlem tarihinde ayırt etme gücüne sahip olduğu veya işlemin hukuka uygun olduğu ileri sürülebilir. İtirazın ispatı da davalı tarafa aittir.

• 🧾 İtiraz Gerekçeleri: Davalı taraf, kişinin işlem tarihinde akli melekelerinin yerinde olduğunu, işlemin kendi iradesiyle yapıldığını veya işlemin hukuka uygun olduğunu iddia edebilir.
• 🧑‍⚖️ Deliller: Davalı taraf, iddialarını desteklemek için tanık ifadeleri, doktor raporları veya diğer delilleri sunabilir.

🛡️ Hukuki İşlemlerde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Ayırt etme gücünün kaybı durumunda, hukuki işlemlerin geçerliliği konusunda şüpheler oluşabilir. Bu nedenle, özellikle yaşlı veya sağlık sorunları olan kişilerin hukuki işlemlerinde dikkatli olunması, gerekirse bir uzmandan (doktor, avukat) yardım alınması önemlidir. Ayrıca, bu kişilerin malvarlıklarının korunması ve haklarının güvence altına alınması için vesayet veya kayyımlık gibi hukuki yollara başvurulabilir.