📚 AYT Edebiyat Sünnetleri: Edebiyatın Vazgeçilmezleri
Edebiyatımızda bazı konular vardır ki, sınavda sürekli karşımıza çıkar. İşte AYT Edebiyat sınavında sıkça sorulan, adeta "sünnet" olmuş konular ve örnek sorular!
📜 Söz Sanatları
- ✨ Teşbih (Benzetme): İki farklı şeyi, ortak bir özellik üzerinden birbirine benzetmektir.
Örnek: "Aslan gibi güçlü" (Güçlü olma özelliği üzerinden benzetme)
- 💫 Mecaz (Değişmece): Bir sözcüğü, gerçek anlamı dışında kullanmaktır.
Örnek: "O kadar tatlı biri ki..." (Tatlı sözcüğü burada hoş, sevimli anlamında kullanılmış)
- 🌟 İstiare (Eğretileme): Benzetmenin temel unsurlarından sadece birinin kullanılmasıdır.
Örnek: "Güneş batarken içimde bir hüzün..." (Burada "güneş" aslında bir sevgiliyi temsil ediyor olabilir.)
- 🌠 Tezat (Zıtlık): Birbirine zıt kavramları bir arada kullanmaktır.
Örnek: "Ağlarım gülerim, deliler gibi" (Ağlamak ve gülmek zıt eylemlerdir.)
Örnek Soru:
Aşağıdaki dizelerin hangisinde "tezat" sanatı vardır?
A) Bir ah çeksem dağı taşı eritir.
B) Gönlümde açan bir gonca güldün.
C) Hem ağlarım hem giderim.
D) Gözlerin bir deniz, ben içinde kayboldum.
E) Saçları gece gibi uzundu.
Çözüm:
Doğru cevap C seçeneğidir. Çünkü "ağlamak" ve "gitmek" eylemleri bir arada kullanılarak tezat sanatı yapılmıştır.
✍️ Edebi Akımlar
- 💡 Klasisizm: Akıl ve mantığa önem veren, eski Yunan ve Roma edebiyatını örnek alan akımdır.
Temsilcileri: Racine, Corneille, Moliere
- 🌹 Romantizm: Duygu, hayal gücü ve coşkunluğu ön planda tutan akımdır.
Temsilcileri: Victor Hugo, Goethe, Schiller
- 👁️🗨️ Realizm: Gerçekliği olduğu gibi yansıtan, hayalden uzak duran akımdır.
Temsilcileri: Gustave Flaubert, Tolstoy, Dostoyevski
- 🏞️ Natüralizm: Realizmin bir ileri aşamasıdır. İnsanları soyaçekim ve çevrenin etkisiyle ele alır.
Temsilcileri: Emile Zola
Örnek Soru:
Aşağıdakilerden hangisi romantizm akımının özelliklerinden biri değildir?
A) Duygusallığa önem verme
B) Akla ve mantığa öncelik verme
C) Hayal gücünü kullanma
D) Coşkun bir anlatım sergileme
E) Bireyselliği ön plana çıkarma
Çözüm:
Doğru cevap B seçeneğidir. Romantizm akımı akıl ve mantıktan ziyade duyguları ön planda tutar. Akla ve mantığa öncelik veren akım klasisizmdir.
📜 Nazım Biçimleri ve Türleri
- 🎶 Gazel: Divan edebiyatında en çok kullanılan nazım biçimidir. Aşk, şarap gibi konuları işler.
- 📖 Kaside: Bir kişiyi övmek için yazılan nazım biçimidir.
- 🖋️ Mesnevi: Uzun olayları anlatmak için kullanılan, her beyti kendi içinde kafiyeli nazım biçimidir.
- 🎭 Şarkı: Bestelenmek için yazılan, genellikle aşk konusunu işleyen nazım biçimidir.
Örnek Soru:
Aşağıdakilerden hangisi Divan edebiyatına ait bir nazım biçimi değildir?
A) Gazel
B) Kaside
C) Şarkı
D) Mesnevi
E) Sone
Çözüm:
Doğru cevap E seçeneğidir. Sone, Batı edebiyatına ait bir nazım biçimidir.
🗣️ Önemli Şairler ve Yazarlar
- 👤 Fuzuli: Aşk acısını en iyi anlatan Divan edebiyatı şairidir.
- 🖋️ Namık Kemal: Vatan şairi olarak bilinir.
- 📖 Halide Edip Adıvar: Romanlarında kadın sorunlarına değinmiştir.
- 🎭 Orhan Veli Kanık: Garip akımının öncüsüdür.
Örnek Soru:
Aşağıdakilerden hangisi Garip akımının temsilcilerinden biridir?
A) Yahya Kemal Beyatlı
B) Ahmet Haşim
C) Orhan Veli Kanık
D) Tevfik Fikret
E) Mehmet Akif Ersoy
Çözüm:
Doğru cevap C seçeneğidir. Orhan Veli Kanık, Melih Cevdet Anday ve Oktay Rıfat Horozcu Garip akımının temsilcilerindendir.
Unutmayın, edebiyat sonsuz bir denizdir. Ne kadar çok okursanız, o kadar çok şey öğrenirsiniz! Başarılar!
