📚 Açısal Momentum Nedir?
Açısal momentum, dönen bir cismin ne kadar dönmeye devam etmek istediğinin bir ölçüsüdür. Bir nevi dönme hareketinin ataletidir diyebiliriz. Açısal momentumu anlamak için öncelikle lineer momentumu hatırlayalım.
- 🚀 Lineer Momentum: Bir cismin kütlesi ile hızının çarpımıdır. Yani, $p = mv$ formülüyle ifade edilir.
- 🔄 Açısal Momentum: Dönen bir cismin dönme eksenine göre momentumudur. Açısal momentumu $L$ ile gösteririz.
🤔 Açısal Momentumun Formülü
Açısal momentumun birkaç farklı formülü vardır. Hangi formülü kullanacağımız, cismin nasıl hareket ettiğine bağlıdır.
🌀 Tek Bir Parçacığın Açısal Momentumu
Eğer tek bir parçacığın açısal momentumunu hesaplamak istiyorsak, şu formülü kullanırız:
$L = r \times p = r \times (mv)$
Burada:
- 📍 r: Parçacığın konum vektörü (dönme eksenine göre)
- 💪 p: Parçacığın lineer momentumu
- ⚖️ m: Parçacığın kütlesi
- 🚀 v: Parçacığın hızı
Bu formülde "$\times$" işareti vektörel çarpımı ifade eder. Açısal momentumun yönü, sağ el kuralı ile bulunur.
🎡 Katı Bir Cismin Açısal Momentumu
Katı bir cismin açısal momentumu ise şu şekilde hesaplanır:
$L = I \omega$
Burada:
- ⚙️ I: Cismin eylemsizlik momenti (dönmeye karşı direnci)
- 💫 ω: Cismin açısal hızı
🧮 Açısal Momentumun Korunumu
Açısal momentumun korunumu, fiziğin temel prensiplerinden biridir. Bu prensibe göre, bir sisteme dışarıdan bir tork uygulanmadığı sürece, sistemin toplam açısal momentumu sabittir.
- ⛸️ Buz Pateni Örneği: Buz patencisi dönerken kollarını içeri çektiğinde, eylemsizlik momenti azalır. Açısal momentumun korunması için açısal hız artar ve patenci daha hızlı dönmeye başlar.
- 🌌 Gezegenlerin Hareketi: Gezegenler Güneş etrafında dönerken, Güneş'e yaklaştıklarında hızları artar (çünkü eylemsizlik momentleri azalır). Uzaklaştıklarında ise hızları azalır.
📝 Açısal Momentum ile İlgili Önemli Notlar
- 📏 Birim: Açısal momentumun birimi kg⋅m²/s'dir.
- 🧭 Vektörel Büyüklük: Açısal momentum vektörel bir büyüklüktür, yani hem büyüklüğü hem de yönü vardır.
- 🔄 Tork ile İlişkisi: Açısal momentumdaki değişim, uygulanan tork ile doğru orantılıdır. $\tau = \frac{dL}{dt}$
Umarım açısal momentum konusunu anlamanıza yardımcı olmuştur! Başarılar dilerim!
