AYT Kimya: Hibritleşme Soru Çözümleri ve Püf Noktaları

Question

Hibritleşme sorularını çözerken zorlanıyorum. Hangi atomlar nasıl hibritleşiyor, püf noktaları nelerdir, tam olarak bilmiyorum.

Answer 1

🧪 Hibritleşme Nedir?

Hibritleşme, atomların bağ yaparken orbitallerinin karışarak yeni ve özdeş orbitaller oluşturmasıdır. Bu sayede atomlar daha kararlı bağlar yapabilirler.

• ⚛️ Orbital: Atomun etrafında elektron bulunma olasılığının yüksek olduğu bölgelerdir.
• 🤝 Bağ Yapımı: Atomlar, elektronlarını paylaşarak veya vererek bağ yaparlar.

⚗️ Hibritleşme Çeşitleri

Başlıca hibritleşme çeşitleri şunlardır:

• sp hibritleşmesi
• sp² hibritleşmesi
• sp³ hibritleşmesi

sp Hibritleşmesi

Bir s orbitali ile bir p orbitalinin karışmasıyla oluşur. Genellikle doğrusal (lineer) geometrideki moleküllerde görülür. Bağ açısı 180°'dir.

• 📏 Geometri: Molekülün uzaydaki şeklidir.
• 💡 Örnek: $CO_2$ molekülünde karbon atomu sp hibritleşmesi yapar.

sp² Hibritleşmesi

Bir s orbitali ile iki p orbitalinin karışmasıyla oluşur. Genellikle düzlem üçgen (trigonal planar) geometrideki moleküllerde görülür. Bağ açısı 120°'dir.

• 📐 Açı: Bağlar arasındaki açıdır.
• 🌟 Örnek: $BF_3$ molekülünde bor atomu sp² hibritleşmesi yapar.

sp³ Hibritleşmesi

Bir s orbitali ile üç p orbitalinin karışmasıyla oluşur. Genellikle tetrahedral (düzgün dörtyüzlü) geometrideki moleküllerde görülür. Bağ açısı 109.5°'dir.

• 💎 Tetrahedral: Dört yüzü olan piramit şeklindedir.
• 💧 Örnek: $CH_4$ (metan) molekülünde karbon atomu sp³ hibritleşmesi yapar.

❓ Hibritleşme Soru Çözüm Püf Noktaları

• 🔎 Merkez Atomu Bul: Öncelikle moleküldeki merkez atomu belirleyin. Genellikle elektronegatifliği en düşük olan atom merkez atomdur.
• 🔢 Bağ Sayısını Say: Merkez atomun kaç tane sigma (σ) bağı yaptığını sayın. Pi (π) bağları hibritleşmeye katılmaz.
• ➕ Hibrit Orbital Sayısını Belirle: Sigma bağ sayısı + Ortaklanmamış elektron çifti sayısı = Hibrit orbital sayısı.
• 🧩 Hibritleşme Türünü Belirle: Hibrit orbital sayısına göre hibritleşme türünü belirleyin.
  • 2 hibrit orbital → sp
  • 3 hibrit orbital → sp²
  • 4 hibrit orbital → sp³

📝 Örnek Soru ve Çözümü

Soru: Aşağıdaki moleküllerden hangisinde merkez atomun hibritleşme türü yanlış verilmiştir?

A) $BeCl_2$ - sp
B) $BF_3$ - sp²
C) $CH_4$ - sp³
D) $NH_3$ - sp²
E) $H_2O$ - sp³

Çözüm:

• ✔️ A) $BeCl_2$: Berilyum (Be) merkez atomdur. İki sigma bağı yapar. Hibritleşme türü sp'dir. (Doğru)
• ✔️ B) $BF_3$: Bor (B) merkez atomdur. Üç sigma bağı yapar. Hibritleşme türü sp²'dir. (Doğru)
• ✔️ C) $CH_4$: Karbon (C) merkez atomdur. Dört sigma bağı yapar. Hibritleşme türü sp³'tür. (Doğru)
• ❌ D) $NH_3$: Azot (N) merkez atomdur. Üç sigma bağı yapar ve bir tane ortaklanmamış elektron çifti bulunur. Toplam 4 hibrit orbitali gerekir. Hibritleşme türü sp³ olmalıdır. (Yanlış)
• ✔️ E) $H_2O$: Oksijen (O) merkez atomdur. İki sigma bağı yapar ve iki tane ortaklanmamış elektron çifti bulunur. Toplam 4 hibrit orbitali gerekir. Hibritleşme türü sp³'tür. (Doğru)

Cevap: D