Düşünce ve ifade özgürlüğü, her bireyin sahip olduğu en temel haklardan biridir. Bu özgürlük, kişinin herhangi bir baskı altında kalmadan, sansürlenmeden veya cezalandırılma korkusu olmadan her türlü düşüncesini açıklama, yayma ve savunma hakkını kapsar. Düşünce özgürlüğü, kişinin iç dünyasında sahip olduğu inançları serbestçe şekillendirebilmesini ifade ederken, ifade özgürlüğü bu düşünceleri söz, yazı, resim, sanat veya herhangi bir iletişim aracıyla dışa vurabilme serbestliğidir.
Basın özgürlüğü, düşünce ve ifade özgürlüğünün özel bir biçimidir ve özellikle medya kuruluşlarının ve gazetecilerin sahip olduğu bir haktır. Basın özgürlüğü, medyanın herhangi bir baskı, sansür veya müdahale olmaksızın haberleri ve bilgileri toplayabilme, değerlendirebilme, yayınlayabilme ve yorumlayabilme serbestliğini ifade eder. Basın özgürlüğü, demokratik bir toplumun vazgeçilmez unsurlarından biridir, çünkü kamuoyunun doğru ve eksiksiz bilgilendirilmesini sağlayarak, insanların bilinçli kararlar vermesine ve hükümetin faaliyetlerini denetlemesine olanak tanır.
Düşünce ve ifade özgürlüğü, her bireyin doğuştan sahip olduğu temel bir insan hakkı iken, basın özgürlüğü bu hakkın medya özelindeki bir uygulamasıdır. Basın özgürlüğü, gazetecilerin ve medya kuruluşlarının kamuyu bilgilendirme görevini yerine getirebilmeleri için gerekli olan özel bir koruma sağlar. Ancak, basın özgürlüğü de sınırsız değildir ve başkalarının haklarını, özel hayatını veya kamu düzenini ihlal etmemelidir. İfade özgürlüğü daha geniş bir kavram olup, herkesi kapsarken, basın özgürlüğü daha çok medya profesyonellerini ve kurumlarını ilgilendirir.
Hem düşünce ve ifade özgürlüğü hem de basın özgürlüğü, mutlak ve sınırsız haklar değildir. Bu özgürlüklerin kullanımı, başkalarının haklarına saygı gösterme, nefret söylemi, şiddeti teşvik etme, iftira ve hakaret gibi yasal sınırlamalarla dengelenmelidir. Basın özgürlüğü de, doğru ve dürüst habercilik ilkelerine uygun olarak kullanılmalı, yanıltıcı veya manipülatif bilgilere yer verilmemelidir. Medyanın, kamuoyunu doğru bilgilendirme ve farklı görüşleri temsil etme sorumluluğu bulunmaktadır.
