Fırsat maliyeti, bir kararı verirken vazgeçilen en iyi alternatiftir. Başka bir deyişle, bir şeyi seçtiğinizde, seçmediğiniz en değerli şeyin maliyetidir. Bu maliyet, genellikle göz ardı edilen ancak finansal kararları değerlendirirken dikkate alınması gereken önemli bir faktördür.
Fırsat maliyetini hesaplamak için, tüm olası seçenekleri ve bu seçeneklerin potansiyel getirilerini değerlendirmek gerekir. Ardından, seçilen seçeneğin getirisi ile vazgeçilen en iyi seçeneğin getirisini karşılaştırırız.
Örnek: Elinizde 10.000 TL var ve bu parayı ya bir yatırım hesabına yatıracaksınız ya da yeni bir bilgisayar alacaksınız. Yatırım hesabının bir yıl sonra %10 getiri sağlayacağını tahmin ediyorsunuz. Bilgisayarın size sağlayacağı fayda ise kişisel kullanım ve iş verimliliğinizdeki artış olacak. Eğer yatırım hesabını seçerseniz, bilgisayarın size sağlayacağı faydadan vazgeçmiş olursunuz. İşte bu vazgeçtiğiniz fayda, yatırım hesabının fırsat maliyetidir.
Marjinal maliyet, bir birim daha fazla üretmenin veya tüketmenin ek maliyetidir. İşletmeler için üretim seviyelerini optimize etmek ve fiyatlandırma kararları almak için kritik bir kavramdır. Bireyler için ise, tüketim alışkanlıklarını değerlendirmek ve bütçe planlaması yapmak için önemlidir.
Marjinal maliyeti hesaplamak için, toplam maliyetteki değişimi, üretilen veya tüketilen birim sayısındaki değişime bölmek gerekir. Matematiksel olarak ifade etmek gerekirse:
Marjinal Maliyet = $\frac{\Delta Toplam Maliyet}{\Delta Üretim Miktarı}$
Örnek: Bir pizza dükkanı 100 adet pizza üretmek için 500 TL harcıyor. 101 adet pizza üretmek için ise 504 TL harcıyor. Bu durumda, 101. pizzanın marjinal maliyeti 4 TL'dir (504 TL - 500 TL).
Fırsat maliyeti ve marjinal maliyet, finansal kararları optimize etmek için birlikte kullanılabilecek iki önemli kavramdır. Fırsat maliyeti, bir seçeneği tercih ettiğimizde vazgeçtiğimiz en iyi alternatifin değerini değerlendirmemize yardımcı olurken, marjinal maliyet ise bir birim daha fazla üretmenin veya tüketmenin ek maliyetini anlamamızı sağlar.
Örnek: Bir şirket, yeni bir ürün üretmeyi veya mevcut bir ürünün üretimini artırmayı düşünüyor. Yeni ürünün marjinal maliyetini hesaplayarak, bu ürünün üretilmesinin kârlı olup olmadığını değerlendirebilir. Aynı zamanda, mevcut ürünün üretimini artırmanın fırsat maliyetini de göz önünde bulundurarak, kaynaklarını en verimli şekilde nasıl kullanacağına karar verebilir.
