📚 İspat Yükümlülüğünün Özel Halleri
İspat yükümlülüğü, bir davada bir iddiayı ileri süren tarafın, bu iddiasını kanıtlamakla yükümlü olmasıdır. Ancak, bazı durumlarda bu genel kuraldan sapmalar meydana gelebilir. Bu sapmalar, kusursuz sorumluluk halleri ve karine halleri olarak karşımıza çıkar.
⚖️ Kusursuz Sorumluluk Halleri
Kusursuz sorumluluk, bir kişinin bir zarardan sorumlu tutulabilmesi için, o kişinin kusurunun aranmadığı hallerdir. Bu durumlarda, zararın meydana gelmesi yeterlidir ve zararı meydana getiren kişinin kusurlu olup olmadığına bakılmaz. Kusursuz sorumluluk hallerinde, ispat yükümlülüğü davalıya geçer. Yani, zararı meydana getiren kişi, zararın kendi kusurundan kaynaklanmadığını ispat etmekle yükümlüdür.
- 🏭 Tehlike Sorumluluğu: Bir işletmenin faaliyetleri, doğası gereği tehlike arz ediyorsa (örneğin, kimyasal madde üretimi), bu faaliyetlerden kaynaklanan zararlardan kusursuz olarak sorumludur.
- 🚗 Motorlu Araç İşletenin Sorumluluğu: Motorlu araç işleteni, aracın neden olduğu zararlardan kusursuz olarak sorumludur. Ancak, zararın mücbir sebep veya zarar görenin ağır kusurundan kaynaklandığını ispat ederek sorumluluktan kurtulabilir.
- 🧱 Yapı Malikinin Sorumluluğu: Bir yapının (bina, köprü vb.) yapımındaki bozukluklar veya bakımındaki eksiklikler nedeniyle meydana gelen zararlardan, yapı maliki kusursuz olarak sorumludur.
🔎 Karine Halleri
Karine, hukukta bir olayın veya durumun varlığına ilişkin varsayımdır. Karine, aksi ispat edilene kadar geçerlidir. Karine hallerinde, ispat yükümlülüğü karinenin aksini iddia eden tarafa geçer. Yani, karinenin varlığı, bir iddianın ispatlanmış sayılmasına yol açar ve karşı taraf, bu karinenin doğru olmadığını ispat etmekle yükümlüdür.
- 👨👩👧👦 Soybağı Karinesi: Bir çocuğun evlilik içinde doğması halinde, babası kocasıdır karinesi vardır. Bu karinenin aksini iddia eden kişi, babalık davası açarak bu karineyi çürütebilir.
- 📜 Resmi Senetlerin Güvenilirliği Karinesi: Noter tarafından düzenlenen resmi senetlerin içeriğinin doğru olduğu karine olarak kabul edilir. Bu karinenin aksini iddia eden kişi, senetteki bilgilerin gerçeğe aykırı olduğunu ispat etmekle yükümlüdür.
- 📦 Zilyetlik Karinesi: Bir malın zilyedi (fiili hakimiyet sahibi), o malın maliki sayılır. Bu karinenin aksini iddia eden kişi, zilyedin malik olmadığını ispat etmekle yükümlüdür.
💡 Karine Çeşitleri
🎯 Kesin Karine
Aksi hiçbir şekilde ispat edilemeyen karinelerdir. Kanun koyucu tarafından açıkça belirtilir ve aksi yönde delil sunulması mümkün değildir.
🎯 Adi Karine
Aksi ispat edilebilen karinelerdir. İlgili taraf, karinenin aksini ispat ederek karineyi çürütebilir. Yukarıda bahsedilen soybağı, resmi senet ve zilyetlik karineleri adi karinelere örnektir.
📚 Örnek Olay
Bir inşaat firması, yaptığı bir binanın çökmesi sonucu oluşan zararlardan dolayı dava edilir. Binanın çökmesinin nedeni, yapım hatasıdır. Bu durumda, yapı maliki olan inşaat firması, kusursuz sorumluluk ilkesi gereğince zararı tazmin etmekle yükümlüdür. İnşaat firması, binanın çökmesinin kendi kusurundan kaynaklanmadığını (örneğin, deprem gibi mücbir bir sebepten kaynaklandığını) ispat ederek sorumluluktan kurtulabilir. Aksi takdirde, zararı tazmin etmek zorundadır.
