📜 Kanun Hükmünde Kararname (KHK) Nedir?
Kanun Hükmünde Kararname (KHK), Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nda belirtilen şartlar altında,Cumhurbaşkanı tarafından çıkarılan vekanun gücünde olan yazılı hukuk kurallarıdır. KHK'ler, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından çıkarılan kanunlara eşdeğer hukuki etkiye sahiptir. Ancak, KHK çıkarma yetkisi belirli şartlara ve sınırlamalara tabidir.
⚖️ KHK Çıkarma Şartları Nelerdir?
KHK çıkarılabilmesi için Anayasa'da belirtilen iki temel durum söz konusu olabilir:
- 🚨 Olağanüstü Hal (OHAL) Döneminde KHK: Anayasa'nın 121. maddesine göre, olağanüstü hallerde (savaş, seferberlik, ayaklanma, vb.) Cumhurbaşkanı, olağanüstü halin gerekli kıldığı konularda KHK çıkarabilir. Bu tür KHK'ler, temel hak ve özgürlükleri sınırlandırabilir veya durdurabilir.
- 🛡️ TBMM'nin Yetki Kanunu Vermesi Durumunda KHK (Olağan Dönem): Anayasa'nın 91. maddesine göre, TBMM, belirli konularda ve belirli bir süre için Cumhurbaşkanı'na KHK çıkarma yetkisi verebilir. Bu yetki kanunu, çıkarılacak KHK'lerin amacını, kapsamını, ilkelerini ve süresini açıkça belirtmelidir.
🚧 KHK'lerin Sınırları Nelerdir?
KHK'lerin yetki alanları ve sınırları Anayasa ile belirlenmiştir. Bu sınırlar şunlardır:
- 📜 Anayasa'ya Aykırılık Yasağı: KHK'ler, Anayasa'ya aykırı olamaz. Anayasa Mahkemesi, KHK'lerin Anayasa'ya uygunluğunu denetler.
- 🔒 Temel Hak ve Özgürlüklerin Özüne Dokunmama: OHAL döneminde çıkarılan KHK'ler dahi, temel hak ve özgürlüklerin özüne dokunamaz. Yani, bir hakkın kullanılmasını imkansız hale getirecek veya aşırı derecede zorlaştıracak düzenlemeler yapılamaz.
- 🏛️ Kanunla Düzenlenmesi Gereken Alanlar: Anayasa'ya göre kanunla düzenlenmesi gereken konularda, TBMM'nin yetki kanunu vermesi dışında KHK çıkarılamaz. Örneğin, bütçe kanunu, seçim kanunları gibi konular KHK ile düzenlenemez.
- ⏳ Süre Sınırı: TBMM'nin yetki kanunu ile verdiği KHK çıkarma yetkisi, belirli bir süre ile sınırlıdır. Bu süre sona erdiğinde, Cumhurbaşkanı'nın KHK çıkarma yetkisi de sona erer.
- ✍️ TBMM Onayı: OHAL KHK'leri çıkarıldıktan sonra TBMM'nin onayına sunulur. TBMM, bu KHK'leri aynen kabul edebilir, değiştirebilir veya reddedebilir. Yetki kanununa dayalı çıkarılan KHK'ler de TBMM'ye sunulur ve kanunlaşması sağlanır.
⚠️ KHK'lerin Hukuki Denetimi
KHK'lerin hukuki denetimi iki aşamada yapılır:
- 🏛️ Anayasaya Uygunluk Denetimi: KHK'lerin Anayasa'ya uygunluğu, Anayasa Mahkemesi tarafından denetlenir. Anayasa Mahkemesi, KHK'nin şekil ve esas bakımından Anayasa'ya aykırı olup olmadığını inceler.
- ⚖️ İdari Yargı Denetimi: KHK'ler ile yapılan idari işlemler, idari yargı mercileri tarafından denetlenebilir. Bu denetim, KHK'nin uygulanmasıyla ilgili somut uyuşmazlıklarda söz konusu olur.
📚 Özetle KHK
KHK'ler, hukuk sistemimizde önemli bir yere sahip olmakla birlikte, çıkarılma şartları ve sınırları Anayasa ile sıkı bir şekilde düzenlenmiştir. Bu düzenlemeler, KHK'lerin keyfi kullanımını engellemeyi ve hukukun üstünlüğünü sağlamayı amaçlar.
