Osmanlı Dağılma Dönemi Padişahları: Bir Dönemin Anatomisi 👑
Osmanlı İmparatorluğu'nun dağılma dönemi, bir dizi siyasi, ekonomik ve sosyal değişimle karakterizedir. Bu dönemde tahta çıkan padişahlar, imparatorluğu ayakta tutmak için çeşitli politikalar izlemişlerdir. İşte o padişahlar ve politikaları:
🧰 III. Selim (1789-1807)
III. Selim, Osmanlı İmparatorluğu'nun modernleşme çabalarının öncülerindendir. Reformcu bir padişah olarak bilinir.
- 🏛️ Nizam-ı Cedid: En önemli reformlarından biri, "Yeni Düzen" anlamına gelen Nizam-ı Cedid ordusunun kurulmasıdır. Bu ordu, Avrupa tarzında eğitilmiş ve donatılmıştı.
- 💰 İrad-ı Cedid: Nizam-ı Cedid ordusunun masraflarını karşılamak için yeni bir hazine oluşturuldu.
- 🌍 Daimi Elçilikler: Avrupa başkentlerinde daimi elçilikler açarak, Batı'yı daha yakından tanımayı ve diplomatik ilişkileri güçlendirmeyi amaçladı.
- ⚠️ Kabakçı Mustafa İsyanı: Yeniliklere karşı çıkanların başlattığı bu isyan sonucunda tahttan indirildi ve öldürüldü.
🧰 IV. Mustafa (1807-1808)
IV. Mustafa, kısa süren hükümdarlığı döneminde herhangi bir önemli reform yapmamıştır. Daha çok, III. Selim'in reformlarına karşı olanların desteğiyle tahta kalmıştır.
- 🚫 Reformların Durdurulması: III. Selim'in başlattığı reformları durdurmaya çalışmıştır.
- ⚔️ Alemdar Mustafa Paşa Olayı: Alemdar Mustafa Paşa'nın İstanbul'a gelerek III. Selim'i tekrar tahta çıkarma girişimi sırasında öldürülmüştür.
🧰 II. Mahmut (1808-1839)
II. Mahmut, Osmanlı İmparatorluğu'nun en önemli reformcularından biridir. "Gâvur Padişah" olarak da bilinir.
- 🛡️ Sened-i İttifak: Ayânlarla (yerel güç sahipleri) imzaladığı bu senet, padişahın yetkilerini kısıtlayarak ayânların gücünü tanımıştır. Osmanlı tarihinde demokrasiye geçişin ilk adımı olarak kabul edilir.
- ⚔️ Vaka-i Hayriye: 1826'da Yeniçeri Ocağı'nı kaldırarak yerine Asakir-i Mansure-i Muhammediye adında yeni bir ordu kurdu.
- 👔 Memur Yetiştirme: Devlet memuru yetiştirmek için Mekteb-i Maarif-i Adliye'yi açtı.
- 📜 Tımar Sisteminin Kaldırılması: Tımar sistemini kaldırarak merkezi otoriteyi güçlendirmeye çalıştı.
- 🇹🇷 Fes, Ceket, Pantolon Zorunluluğu: Devlet memurlarına fes, ceket ve pantolon giyme zorunluluğu getirdi.
- 🩺 Tıp Okulu: İlk tıp okulunu (Tıphane-i Amire) açtı.
- 📰 Takvim-i Vekayi: İlk resmi gazete olan Takvim-i Vekayi'yi çıkardı.
- 🛂 Pasaport Uygulaması: Ülkeye giriş çıkışlarda pasaport uygulamasını başlattı.
🧰 Abdülmecit (1839-1861)
Abdülmecit dönemi, Tanzimat Fermanı ve Islahat Fermanı gibi önemli reformların ilan edildiği bir dönemdir.
- 📜 Tanzimat Fermanı (1839): Gülhane Hatt-ı Hümayunu olarak da bilinir. Herkesin can, mal ve namus güvenliğinin sağlanması, kanun önünde eşitlik, vergi adaleti gibi ilkeleri içerir.
- 🏛️ Islahat Fermanı (1856): Gayrimüslimlere yönelik hakları genişleten ve Tanzimat Fermanı'nı tamamlayan bir fermandır.
- 🏦 İlk Banka: İlk Osmanlı bankası olan Bank-ı Osmani kuruldu.
- 🚂 İlk Demiryolu: İlk demiryolu hattı (İzmir-Aydın) inşa edildi.
- ✉️ İlk Telgraf Hattı: İlk telgraf hattı kuruldu.
- 💰 Kaime: İlk kağıt para (Kaime) basıldı.
- 📚 Okullar: Kız okulları, Rüştiyeler ve Sanayi Mektepleri açıldı.
🧰 Abdülaziz (1861-1876)
Abdülaziz, donanmaya önem veren ve çeşitli alanlarda modernleşme çabalarını sürdüren bir padişahtır.
- ⚓ Donanma: Osmanlı donanması, dünyanın en güçlü donanmalarından biri haline geldi.
- 🏛️ Darülfünun: İstanbul Üniversitesi (Darülfünun) açıldı.
- 👮 Şirket-i Hayriye: İstanbul'da şehir hatları vapurları (Şirket-i Hayriye) kuruldu.
- 🚂 Demiryolu: Demiryolu yapımına önem verildi.
- ⚖️ Mecelle: Ahmet Cevdet Paşa başkanlığında Mecelle adı verilen ilk Osmanlı Medeni Kanunu hazırlandı.
- 🏛️ Darüşşafaka: Kimsesiz çocukların eğitimi için Darüşşafaka Lisesi açıldı.
🧰 V. Murat (1876)
V. Murat, akli dengesizlikleri nedeniyle kısa bir süre tahtta kalmıştır. Herhangi bir önemli icraatı bulunmamaktadır.
🧰 II. Abdülhamit (1876-1909)
II. Abdülhamit, "Kızıl Sultan" olarak da bilinir. İstibdat dönemi olarak adlandırılan baskıcı bir yönetim uygulamıştır.
- 📜 Kanun-i Esasi: İlk Osmanlı anayasası olan Kanun-i Esasi yürürlüğe konuldu (1876).
- 🏛️ Meclis-i Mebusan: Meşrutiyetin ilanıyla Meclis-i Mebusan açıldı.
- 🚫 Meşrutiyetin Askıya Alınması: 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) nedeniyle Meclis-i Mebusan kapatıldı ve Kanun-i Esasi askıya alındı.
- 👮 Hafiye Teşkilatı: Hafiye teşkilatını kurarak muhalifleri baskı altında tuttu.
- 📚 Eğitim Alanında Gelişmeler: Eğitim alanında önemli gelişmeler yaşandı. Birçok okul açıldı.
- 🚂 Demiryolu Projeleri: Demiryolu projelerine önem verildi. Hicaz Demiryolu bu dönemde yapıldı.
🧰 V. Mehmet Reşat (1909-1918)
V. Mehmet Reşat dönemi, İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin etkili olduğu bir dönemdir. Padişahın yetkileri sembolik hale gelmiştir.
- 📜 II. Meşrutiyetin İlanı: 1908'de II. Meşrutiyet ilan edildi ve Kanun-i Esasi tekrar yürürlüğe konuldu.
- 🏛️ İttihat ve Terakki'nin Etkisi: İttihat ve Terakki Cemiyeti, devlet yönetiminde etkili oldu.
- 🌍 Trablusgarp Savaşı ve Balkan Savaşları: Bu savaşlar Osmanlı İmparatorluğu'nun toprak kayıplarına neden oldu.
- ⚔️ I. Dünya Savaşı: Osmanlı İmparatorluğu, I. Dünya Savaşı'na girdi.
🧰 VI. Mehmet Vahdettin (1918-1922)
VI. Mehmet Vahdettin, Osmanlı İmparatorluğu'nun son padişahıdır. Mütareke döneminde tahta çıkmış ve Kurtuluş Savaşı sırasında ülkeyi terk etmiştir.
- 📜 Mondros Ateşkes Antlaşması: Osmanlı İmparatorluğu, Mondros Ateşkes Antlaşması'nı imzaladı.
- 🇹🇷 Kurtuluş Savaşı: Kurtuluş Savaşı başladı.
- 🇹🇷 Saltanatın Kaldırılması: 1 Kasım 1922'de saltanat kaldırıldı ve Osmanlı İmparatorluğu resmen sona erdi.
