Odak uzaklığı, bir merceğin veya aynanın ışığı ne kadar güçlü bir şekilde büktüğünün ve görüntüyü ne kadar yakına veya uzağa odaklayabildiğinin bir ölçüsüdür. Fotoğrafçılıkta, bir merceğin odak uzaklığı, görüş açısını ve nesnelerin ne kadar büyük görüneceğini belirler. Ancak odak uzaklığı sabit bir değer değildir; çeşitli faktörlerden etkilenir.
Işığın bir ortamdan diğerine geçerken yön değiştirmesine kırılma denir. Bir merceğin odak uzaklığı, merceğin yapıldığı malzemenin ve çevresindeki ortamın kırılma indislerine bağlıdır.
Merceğin yüzeylerinin eğriliği, odak uzaklığını doğrudan etkiler. Daha kavisli mercekler, ışığı daha güçlü bir şekilde büker ve daha kısa bir odak uzaklığına sahip olur.
Merceğin kalınlığı da odak uzaklığını etkileyen bir faktördür. Kalın merceklerde, ışığın katettiği mesafe daha uzun olduğundan, odak uzaklığı ince merceklere göre farklılık gösterir. Bu fark özellikle kalın merceklerde belirginleşir.
Farklı dalga boylarındaki ışık (yani farklı renkler), bir mercekten geçerken farklı miktarlarda kırılır. Bu olaya kromatik sapma denir. Mavi ışık, kırmızı ışıktan daha fazla kırılır, bu da farklı renklerin farklı odak noktalarına sahip olmasına neden olur.
Merceklerin üretim sürecinde meydana gelen küçük hatalar ve toleranslar, odak uzaklığında sapmalara neden olabilir. Bu hatalar, merceğin yüzeyindeki pürüzlülükler veya eğrilikteki küçük farklılıklar olabilir.
