Osmanlı Devleti'nin kuruluşu, tarih boyunca pek çok farklı yorum ve yaklaşıma konu olmuştur. Kuruluş dönemine ait kaynakların sınırlı olması ve farklı ideolojik bakış açıları, bu konuda çeşitli teorilerin ortaya çıkmasına neden olmuştur. İşte Osmanlı Devleti'nin kuruluşuyla ilgili öne çıkan bazı görüşler:
Bu görüşe göre, Osmanlı Devleti'nin kuruluşu ve yükselişindeki temel etken, gaza yani İslam'ı yayma ve cihat anlayışıdır. Osmanlılar, Bizans İmparatorluğu'na karşı yaptıkları fetihlerle İslam'ı yaymış ve bu sayede geniş kitlelerin desteğini kazanmışlardır. Bu tezi savunanlar, Osmanlı Devleti'nin ilk dönemlerindeki askeri başarılarını ve fetihlerini ön plana çıkarırlar.
Bu görüşe göre, Osmanlı Devleti, temelde bir Türkmen aşireti olan Kayı Boyu'nun liderliğinde kurulmuştur. Aşiretin zamanla güçlenmesi, diğer aşiretleri kontrol altına alması ve Bizans'a karşı başarılı savaşlar yapması, devletin temellerini atmıştır. Aşiret tezi, Osmanlı Devleti'nin etnik kökenlerine ve sosyal yapısına vurgu yapar.
Bu görüş, Osmanlı Devleti'nin kuruluşunu, güçlü bir merkezi otorite kurma çabası olarak açıklar. Osmanlı yöneticileri, fethedilen bölgelerde otoriteyi sağlamlaştırmak, vergi toplamak ve adaleti tesis etmek için merkezi bir yönetim sistemi oluşturmuşlardır. Bu tezi savunanlar, Osmanlı Devleti'nin kurumlarını ve bürokrasisini ön plana çıkarırlar.
Günümüzde birçok tarihçi, Osmanlı Devleti'nin kuruluşunu tek bir faktöre bağlamak yerine, farklı faktörlerin bir araya gelmesiyle oluşan karmaşık bir süreç olarak değerlendirmektedir. Bu sentezci yaklaşım, gaza, aşiret yapısı, merkeziyetçi devlet anlayışı ve ekonomik faktörler gibi unsurların hepsinin Osmanlı Devleti'nin kuruluşunda etkili olduğunu savunur.
Osmanlı Devleti'nin kesin kuruluş tarihi ve koşulları hala tartışma konusudur. Bazı tarihçiler 1299 yılını, bazıları ise daha farklı tarihleri kuruluş olarak kabul ederler. Bu tartışmalar, kaynakların yetersizliği ve farklı yorumlardan kaynaklanmaktadır.
