⚖️ Sınırlı Ehliyet Kavramı ve Hukuki Dayanağı
Sınırlı ehliyet, bir bireyin hukuki işlem yapma yetkisinin çeşitli sebeplerle kısıtlanmış olmasını ifade eder. Bu durum, Türk Medeni Kanunu'nda (TMK) detaylı bir şekilde düzenlenmiştir. TMK'nın ilgili maddeleri, hangi hallerde bir kişinin sınırlı ehliyetli sayılacağını ve bu durumun hukuki sonuçlarını belirler.
🧑⚖️ Kimler Sınırlı Ehliyetlidir?
- 🔞 Yaş Küçüklüğü: Henüz 18 yaşını doldurmamış bireyler, kanunen reşit olmadıkları için sınırlı ehliyetlidirler. Ancak, bazı durumlarda yasal temsilcilerinin (genellikle anne ve baba) izniyle hukuki işlem yapabilirler.
- 🧠 Akıl Hastalığı veya Akıl Zayıflığı: Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle fiil ehliyetinden yoksun olan kişiler de sınırlı ehliyetlidir. Bu kişilerin hukuki işlemleri, vasileri aracılığıyla gerçekleştirilir.
- 🍻 Savurganlık, Kötü Yaşama Tarzı veya Mal Varlığını Kötü Yönetme: Bu nedenlerle kısıtlanan kişiler de sınırlı ehliyetlidir. Bu durumdaki kişilerin bazı hukuki işlemleri yapabilmesi için vasilerinin izni gereklidir.
📜 Sınırlı Ehliyetlilerin Sözleşme Yapma Ehliyeti
✍️ Genel İlkeler
Sınırlı ehliyetli bir bireyin sözleşme yapabilmesi için genellikle yasal temsilcisinin (veli, vasi) izni veya onayı gereklidir. Ancak, bazı istisnai durumlar mevcuttur:
- 💰 Kişiye Sıkı Sıkıya Bağlı Haklar: Evlenme, nişanlanma, vasiyetname düzenleme gibi şahsa sıkı sıkıya bağlı haklar, sınırlı ehliyetli bireyler tarafından yasal temsilcinin izni olmadan kullanılabilir.
- 🎁 Karşılıksız Kazanımlar: Sınırlı ehliyetli bir kişi, karşılıksız kazanımlarda (örneğin, bağış kabul etme) bulunabilir. Bu tür işlemler için yasal temsilcinin iznine gerek yoktur.
- 💼 Yasal Temsilcinin İzniyle Yapılan İşlemler: Yasal temsilcinin önceden verdiği izinle veya sonradan verdiği onayla yapılan sözleşmeler geçerlidir.
⚠️ Dikkat Edilmesi Gerekenler
- 📝 Sözleşmenin Niteliği: Yapılacak sözleşmenin niteliği önemlidir. Örneğin, yüksek miktarda borç altına girmeyi gerektiren bir sözleşme, yasal temsilcinin izni olmadan geçerli olmayabilir.
- 📅 Yaş ve Olgunluk Düzeyi: Yaş küçüklüğü nedeniyle sınırlı ehliyetli olan bireylerde, yaş ve olgunluk düzeyi de dikkate alınır. Bazı durumlarda, küçük yaştaki bir bireyin yaptığı sözleşme, yasal temsilcinin zımni (örtülü) onayıyla geçerli hale gelebilir.
- 📜 Yasal Temsilcinin Sorumluluğu: Yasal temsilci, sınırlı ehliyetli bireyin yaptığı işlemlerden dolayı belirli ölçüde sorumludur. Bu nedenle, yasal temsilcinin izni veya onayı alınmadan yapılan işlemler, ileride hukuki sorunlara yol açabilir.
🛡️ Hukuki Sonuçlar
Sınırlı ehliyetli bir bireyin yasal temsilcisinin izni olmadan yaptığı sözleşmeler genellikle geçersizdir. Ancak, bu geçersizlik mutlak değil, nisbi bir geçersizliktir. Yani, sözleşmenin karşı tarafı, sözleşmenin geçersiz olduğunu ileri süremez. Sadece sınırlı ehliyetli birey veya yasal temsilcisi sözleşmenin geçersizliğini iddia edebilir.
Geçersiz bir sözleşme nedeniyle taraflar arasında bir edim (örneğin, para veya mal) alışverişi yapılmışsa, taraflar aldıklarını iade etmekle yükümlüdür. Bu durum, sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre çözümlenir.
