⚖️ Sınırlı Ehliyetsizlerin Ceza Hukukundaki Durumu
Sınırlı ehliyetsizlik, kişinin bazı hukuki işlemleri yapabilme yeteneğinin kısıtlanması durumudur. Ceza hukuku açısından bu durum, failin işlediği fiilin hukuki sonuçlarını değerlendirme yeteneği ile yakından ilişkilidir.
- 🧠 Akıl Hastalığı: Türk Ceza Kanunu'nun 32. maddesi uyarınca, akıl hastalığı nedeniyle işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamayan veya bu algılama yeteneği önemli ölçüde azalmış olan kişiye ceza verilmez. Bu durumdaki kişilere güvenlik tedbirleri uygulanabilir.
- 🔞 Yaş Küçüklüğü: Ceza hukuku açısından yaş küçüklüğü de önemli bir ehliyetsizlik nedenidir.
- 1️⃣ 12 Yaşından Küçükler: Fiili işlediği sırada 12 yaşını doldurmamış olan çocuklar hakkında ceza kovuşturması yapılamaz (Çocuk Koruma Kanunu). Bu çocuklar için sosyal hizmetler ve çocuk mahkemeleri devreye girer.
- 2️⃣ 12-15 Yaş Arası: 12-15 yaş arasındaki çocuklar, işledikleri fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayabiliyorlarsa ceza sorumlulukları vardır. Ancak bu durumda verilecek ceza indirilerek uygulanır (TCK m.31/2).
- 3️⃣ 15-18 Yaş Arası: 15-18 yaş arasındaki çocuklar da işledikleri fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayabiliyorlarsa ceza sorumlulukları vardır. Cezaları yine indirilerek uygulanır (TCK m.31/3).
- 🥴 Akıl Zayıflığı: Akıl zayıflığı da ceza sorumluluğunu etkileyebilir. Eğer fail, akıl zayıflığı nedeniyle işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamıyorsa veya bu yeteneği önemli ölçüde azalmışsa, ceza sorumluluğu ortadan kalkabilir veya azalabilir (TCK m.32).
- 😵💫 Geçici Nedenler: Alkol veya uyuşturucu madde etkisi altında olmak gibi geçici nedenler de kişinin ceza sorumluluğunu etkileyebilir. Ancak bu durumun failin kendi kusurundan kaynaklanmaması gerekir. Yani, kişi bilerek ve isteyerek alkol veya uyuşturucu madde alıp suç işlememelidir (TCK m.34).
📝 Sorumluluğun Değerlendirilmesi
Ceza sorumluluğunun değerlendirilmesi sürecinde mahkeme, failin ehliyet durumunu belirlemek için genellikle uzman görüşüne başvurur. Adli tıp uzmanları veya psikiyatristler tarafından hazırlanan raporlar, failin akıl sağlığı, yaş küçüklüğü veya diğer ehliyetsizlik nedenlerinin olup olmadığı konusunda mahkemeye yol gösterir.
- 👨⚕️ Uzman Raporu: Mahkeme, failin ehliyet durumunu değerlendirmek için mutlaka uzman raporu almalıdır. Bu rapor, failin akıl sağlığı, zeka düzeyi ve diğer kişisel özellikleri hakkında detaylı bilgi içermelidir.
- ⚖️ Mahkeme Kararı: Uzman raporu ve diğer deliller doğrultusunda mahkeme, failin ceza sorumluluğunun olup olmadığına karar verir. Eğer failin ceza sorumluluğu yoksa, ceza verilmez ve güvenlik tedbirlerine hükmedilebilir.
🛡️ Güvenlik Tedbirleri
Ceza ehliyeti olmayan veya sınırlı olan kişilere ceza verilemezken, toplumun korunması amacıyla güvenlik tedbirleri uygulanabilir. Bu tedbirler, kişinin ıslahı ve topluma yeniden kazandırılması amacını taşır.
- 🏥 Akıl Hastalarına Özgü Güvenlik Tedbirleri: Akıl hastalığı nedeniyle ceza ehliyeti olmayan kişilere, yüksek güvenlikli sağlık kurumlarında tedavi uygulanabilir (TCK m.57).
- 🏠 Diğer Güvenlik Tedbirleri: Çocuklar için eğitim kurumlarına yerleştirme, denetimli serbestlik gibi farklı güvenlik tedbirleri uygulanabilir (Çocuk Koruma Kanunu).
