Sevgili öğrenciler, bu soru, İslam inancındaki temel kavramlardan bazılarını anlamamızı gerektiriyor. Evrendeki düzeni ve işleyişi ifade eden kavramı bulmak için seçenekleri dikkatlice inceleyelim:
- A) İrade: İrade, bir şeyi yapma veya yapmama gücü, dileme ve seçme yeteneğidir. Hem Allah'ın iradesi (külli irade) hem de insanın iradesi (cüz'i irade) vardır. Ancak sorudaki örnekler (gece-gündüzün ardışık gelişi, gezegenlerin yörüngeleri) doğrudan bir "dileme" veya "seçme" eylemini değil, önceden belirlenmiş ve değişmez bir düzeni ifade eder.
- B) Tevekkül: Tevekkül, bir işi yaparken gerekli tüm önlemleri aldıktan sonra sonucunu Allah'a bırakmak, O'na güvenmek ve dayanmaktır. Bu, bir insanın Allah ile olan ilişkisini ve tutumunu ifade eden ahlaki bir kavramdır, evrenin işleyiş düzeniyle doğrudan ilgili değildir.
- C) Kader: Kader, Allah'ın her şeyi ezelden bilmesi, planlaması ve takdir etmesidir. Evrendeki tüm olayların, varlıkların ve yasaların, belirli bir düzen ve ölçü içinde yaratılacağını Allah'ın önceden belirlemesidir. Gece ile gündüzün birbiri ardınca gelmesi, Güneş ve Ay'ın belli bir yörüngede hareket etmesi gibi örnekler, evrenin mükemmel ve şaşmaz bir düzen içinde yaratıldığını gösterir. Bu düzen, Allah'ın ezelden takdir ettiği, yani "kader" olarak belirlediği bir plandır. Bu nedenle, sorudaki düzen örnekleri doğrudan kader kavramıyla ilişkilidir.
- D) Kaza: Kaza, kaderde belirlenmiş olan şeylerin zamanı gelince gerçekleşmesi, meydana gelmesidir. Yani kader plan, kaza ise bu planın uygulanmasıdır. Soru, "düzen örnekleri" diyerek planın kendisini ve bu planın içerdiği yasaları vurguladığı için, "kader" kavramı daha kapsayıcı ve doğrudan bir cevaptır. Kaza, kaderin bir sonucudur.
Evrendeki bu şaşmaz ve mükemmel düzen, her şeyin bir ölçüye göre yaratıldığını ve işlediğini gösterir. Bu da Allah'ın her şeyi önceden bilip planlaması, yani kader kavramının bir yansımasıdır.
Cevap C seçeneğidir.
