Sevgili öğrenciler, bu soruda bitki hücrelerinde, hayvan hücrelerindeki lizozomun görevini üstlenerek büyük moleküllerin parçalanmasını sağlayan organeli bulmamız isteniyor. Haydi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- Lizozomların Görevi Hatırlayalım: Hayvan hücrelerinde bulunan lizozomlar, hidrolitik enzimler (su kullanarak molekülleri parçalayan enzimler) içerirler. Bu enzimler sayesinde hücre içindeki atık maddeleri, yaşlanmış organelleri, hatta hücreye giren bazı yabancı maddeleri ve büyük molekülleri parçalayarak geri dönüşümünü veya yok edilmesini sağlarlar.
- A) Koful: Bitki hücrelerinde büyük ve merkezi bir koful bulunur. Koful, su, besin, atık maddeler ve pigment depolamanın yanı sıra, bazı durumlarda lizozom benzeri işlevler de görebilir. İçerisinde hidrolitik enzimler bulunabilir ve bu sayede bazı moleküllerin parçalanmasına yardımcı olabilir. Ancak kofulun ana görevi depolama ve turgor basıncını sağlamaktır. Büyük moleküllerin parçalanması, kofulun temel ve tek başına üstlendiği bir görevden ziyade, depolama işlevine eşlik eden bir yan görevdir.
- B) Ribozom: Ribozomlar, protein sentezinden sorumlu organellerdir. Hücredeki genetik bilgiyi (mRNA) okuyarak protein üretirler. Büyük moleküllerin parçalanması gibi bir görevleri yoktur.
- C) Golgi cisimciği: Golgi cisimciği, endoplazmik retikulumdan gelen protein ve lipidleri işler, paketler, depolar ve hücre içi veya dışına gönderilmek üzere düzenler. Yani sentez ve paketleme görevleri vardır, parçalama görevi yoktur.
- D) Peroksizom: Peroksizomlar, zarla çevrili küçük organellerdir ve çeşitli metabolik reaksiyonlarda görev alırlar. Özellikle yağ asitlerinin ve bazı amino asitlerin oksidatif yolla parçalanmasında (büyük moleküllerin küçük parçalara ayrılması) önemli rol oynarlar. Bu süreçte hidrojen peroksit ($H_2O_2$) üretirler ve bu zararlı maddeyi katalaz enzimi ile suya ve oksijene parçalayarak detoksifikasyon sağlarlar. Bitki hücrelerinde, özellikle tohum çimlenmesi sırasında yağların karbonhidratlara dönüştürülmesinde (glikoksizomlar aracılığıyla) kritik rol oynarlar ki bu da büyük molekül parçalanması ve dönüşümüdür. Bu özellikleri sayesinde, hayvan hücrelerindeki lizozomların bazı katabolik (parçalayıcı) görevlerini bitki hücrelerinde üstlenirler.
Yukarıdaki açıklamalara baktığımızda, peroksizomların özellikle yağ asitleri gibi büyük moleküllerin parçalanması ve detoksifikasyon gibi görevleriyle lizozomların bazı işlevlerini bitki hücrelerinde yerine getirdiği açıkça görülmektedir.
Cevap D seçeneğidir.
