8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde soru işareti kullanılması gerekmez?
A) Bu kitabı ne zaman bitireceksin
B) Hangi üniversiteyi kazanmak istiyorsun
C) Yarın sinemaya gidelim mi
D) Dün akşam neredeydin
Sevgili öğrenciler, bu soruda hangi cümlenin sonunda soru işareti kullanılmasına gerek olmadığını bulmamız isteniyor. Bir cümlenin soru cümlesi olup olmadığını anlamak için genellikle soru kelimelerine (ne, kim, nerede, ne zaman, nasıl, niçin, hangi) veya soru ekine (-mı, -mi, -mu, -mü) bakarız. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bu kitabı ne zaman bitireceksin
- Bu cümlede "ne zaman" soru kelimesi bulunmaktadır. Bu kelime, bir eylemin zamanını öğrenmek amacıyla sorulur ve doğrudan bir bilgi alma amacı taşır. Dolayısıyla bu bir soru cümlesidir ve sonuna soru işareti (?) konulması gerekir.
- Örnek: Bu kitabı ne zaman bitireceksin?
- B) Hangi üniversiteyi kazanmak istiyorsun
- Bu cümlede "hangi" soru kelimesi bulunmaktadır. Bu kelime, bir seçim veya tercih hakkında bilgi almak için kullanılır. Bu da doğrudan bir soru cümlesidir ve sonuna soru işareti (?) konulması gerekir.
- Örnek: Hangi üniversiteyi kazanmak istiyorsun?
- C) Yarın sinemaya gidelim mi
- Bu cümlede "-mi" soru eki bulunmaktadır. Bu ek, bir öneri, onay veya seçenek sormak için kullanılır. Bu da açıkça bir soru cümlesidir ve sonuna soru işareti (?) konulması gerekir.
- Örnek: Yarın sinemaya gidelim mi?
- D) Dün akşam neredeydin
- Bu cümlede "nerede" soru kelimesi bulunmaktadır ve genellikle bir yer hakkında bilgi almak için kullanılır. Bu haliyle doğrudan bir soru cümlesi gibi görünse de, bu tür cümleler bazen gerçek bir bilgi alma amacı gütmeden, şaşkınlık, sitem, hayret veya endişe gibi duyguları ifade etmek için de kullanılabilir.
- Örneğin, bir arkadaşınızın beklenmedik bir yerde olduğunu gördüğünüzde veya onu arayıp bulamadığınızda "Dün akşam neredeydin!" şeklinde bir ünlem cümlesi olarak da kullanılabilir. Bu durumda, cümle soru işareti yerine ünlem işareti (!) ile biter ve bir soru sormaktan çok bir duygu ifadesi haline gelir. Ayrıca, bu cümle dolaylı anlatım içinde yer aldığında da soru işareti kullanılmaz (Örn: "Dün akşam nerede olduğunu merak ettim.").
- Soru, "soru işareti kullanılması gerekmez" dediği için, bu cümlenin soru işareti gerektirmeyen bir bağlamda (ünlem cümlesi olarak veya dolaylı anlatımda) kullanılabileceği ihtimali diğer seçeneklere göre daha güçlüdür. Diğer seçenekler ise neredeyse her zaman doğrudan bir soru cümlesi olarak kullanılır.
Bu nedenle, "Dün akşam neredeydin" cümlesi, farklı bağlamlarda soru işareti kullanılması gerekmeyen bir ifade olarak da karşımıza çıkabilir.
Cevap D seçeneğidir.
