Bir gölde besin zinciri: Fitoplankton → Zooplankton → Küçük balık → Büyük balık → Yırtıcı kuş şeklindedir. Sudaki cıva (Hg) konsantrasyonu 0,001 ppm olarak ölçülmüştür.
Buna göre, besin zincirindeki hangi canlıda cıva birikiminin en yüksek düzeyde olması beklenir?
A) Fitoplankton
B) Zooplankton
C) Büyük balık
D) Yırtıcı kuş
Sevgili öğrenciler, bu soru, ekolojide çok önemli bir kavram olan biyolojik birikim (biyoakümülasyon) veya biyolojik büyütme (biyomagnifikasyon) prensibini anlamamızı gerektiriyor. Hadi bu kavramı adım adım inceleyelim ve sorumuzu çözelim.
- Biyolojik Birikim Nedir?
Bazı zararlı maddeler (örneğin ağır metaller, DDT gibi bazı pestisitler) canlıların vücuduna girdikten sonra kolayca dışarı atılamazlar. Bu maddeler, zamanla canlının dokularında birikmeye başlar. Bu olaya biyolojik birikim denir.
- Besin Zincirinde Biyolojik Büyütme (Biyomagnifikasyon):
Bir besin zincirinde, bu tür zararlı maddeler bir canlıdan diğerine aktarılırken, her bir üst trofik seviyede (beslenme basamağında) konsantrasyonları artar. Bunun nedeni, alt seviyedeki birçok canlının enerjisini alan üst seviyedeki canlının, bu maddeleri de kendi vücudunda toplaması ve dışarı atamamasıdır. Yani, her üst basamağa geçildiğinde, madde miktarı katlanarak artar.
- Sorumuzdaki Besin Zinciri ve Cıva (Hg):
Verilen besin zinciri şöyledir: Fitoplankton → Zooplankton → Küçük balık → Büyük balık → Yırtıcı kuş.
Sudaki cıva (Hg) konsantrasyonu 0,001 ppm olarak verilmiş. Cıva, biyolojik birikime uğrayan ağır metallerden biridir.
- Cıvanın Besin Zincirindeki Yolculuğu ve Birikimi:
Fitoplanktonlar, suda bulunan cıvayı doğrudan alır ve biriktirmeye başlar.
- Zooplanktonlar, fitoplanktonları yediği için, fitoplanktonlardaki cıvayı kendi vücuduna alır ve biriktirir. Zooplanktondaki cıva konsantrasyonu, fitoplanktondakinden daha yüksek olacaktır.
- Küçük balıklar, zooplanktonları yediği için, zooplanktonlardaki cıvayı kendi vücuduna alır. Küçük balıktaki cıva konsantrasyonu, zooplanktondakinden daha yüksek olacaktır.
- Büyük balıklar, küçük balıkları yediği için, küçük balıklardaki cıvayı kendi vücuduna alır. Büyük balıktaki cıva konsantrasyonu, küçük balıktakinden daha yüksek olacaktır.
- Yırtıcı kuş, besin zincirinin en üst basamağında yer alır. Büyük balıkları yediği için, büyük balıklardaki tüm cıvayı kendi vücuduna alır ve biriktirir. Bu nedenle, yırtıcı kuşun vücudundaki cıva konsantrasyonu, besin zincirindeki diğer tüm canlılardan çok daha yüksek olacaktır.
- Sonuç:
Biyolojik büyütme prensibine göre, bir besin zincirinde zararlı maddelerin birikimi, besin zincirinin en üst basamağında yer alan canlıda en yüksek seviyeye ulaşır. Bu zincirde en üst basamakta yer alan canlı Yırtıcı kuştur.
Cevap D seçeneğidir.
