1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde edilgen fiil kullanılmıştır?
A) Çocuklar bahçede top oynuyor.
B) Masa örtüsü annem tarafından yıkanmış.
C) Kuşlar dallarda ötüşüyor.
D) Ayşe her sabah erken kalkar.
Sevgili öğrenciler, bu soruda edilgen fiilin ne olduğunu ve cümlelerde nasıl bulunduğunu öğreneceğiz. Edilgen fiil, bir eylemin kim tarafından yapıldığının belli olmadığı veya önemli olmadığı durumlarda kullanılan fiil türüdür. Edilgen fiiller genellikle fiil kök veya gövdesine "-l" veya "-n" eklerinden birini alarak oluşur.
- Edilgen Fiilin Özellikleri:
- Eylemi yapan gerçek özne belli değildir veya "tarafından" kelimesiyle belirtilir.
- Cümlede işi yapan değil, işten etkilenen varlık "sözde özne" olarak bulunur.
- Fiil, genellikle "-l" veya "-n" eklerini alır (örneğin: yazmak -> yazılmak, görmek -> görünmek).
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Çocuklar bahçede top oynuyor.
- Bu cümlede "oynuyor" fiili kullanılmıştır.
- Top oynama eylemini yapan "çocuklar"dır ve bu özneler işi kendileri yapmaktadır.
- Fiil "-l" veya "-n" eklerinden birini almamıştır. Bu nedenle bu fiil edilgen değil, etkendir.
- B) Masa örtüsü annem tarafından yıkanmış.
- Bu cümlede "yıkanmış" fiili kullanılmıştır. Fiilin kökü "yıkamak"tır ve "-n" eki alarak "yıkanmak" olmuştur.
- Yıkama eylemini yapan "annem"dir, ancak bu özne "tarafından" kelimesiyle belirtilmiştir.
- Yıkama işinden etkilenen "masa örtüsü" ise sözde öznedir. Masa örtüsü kendi kendine yıkanmaz, bir başkası tarafından yıkanır.
- Fiil "-n" ekini aldığı ve işi yapanın "tarafından" ile belirtildiği için bu fiil edilgendir.
- C) Kuşlar dallarda ötüşüyor.
- Bu cümlede "ötüşüyor" fiili kullanılmıştır.
- Ötüşme eylemini yapan "kuşlar"dır ve bu özneler işi kendileri yapmaktadır.
- Fiil "-l" veya "-n" eklerinden birini almamıştır. Bu nedenle bu fiil edilgen değil, etkendir (aynı zamanda işteş bir fiildir, ancak edilgen değildir).
- D) Ayşe her sabah erken kalkar.
- Bu cümlede "kalkar" fiili kullanılmıştır.
- Kalkma eylemini yapan "Ayşe"dir ve bu özne işi kendisi yapmaktadır.
- Fiil "-l" veya "-n" eklerinden birini almamıştır. Bu nedenle bu fiil edilgen değil, etkendir.
Yukarıdaki açıklamalara göre, edilgen fiilin kullanıldığı cümle B seçeneğidir.
Cevap B seçeneğidir.
