10. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "-lı, -li, -lu, -lü" ekiyle türemiş bir niteleme sıfatı vardır?
A) Akıllı çocuk sorulara hızlı cevap verdi.
B) Tuzlu yemekler sağlığa zararlıdır.
C) Şekerli çay içmeyi severim.
D) Yağmurlu havalarda evde kalmak en iyisi.
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden "-lı, -li, -lu, -lü" ekiyle türemiş bir niteleme sıfatı bulmamız isteniyor. Haydi, bu kavramları adım adım inceleyelim ve doğru cevabı bulalım:
- Niteleme Sıfatı Nedir?
- Niteleme sıfatları, varlıkların rengini, durumunu, biçimini, kısacası "nasıl" olduklarını bildiren sıfatlardır.
- İsimlere sorulan "nasıl?" sorusuna cevap verirler. Örneğin: "güzel çiçek" (nasıl çiçek? güzel çiçek), "kırmızı araba" (nasıl araba? kırmızı araba).
- "-lı, -li, -lu, -lü" Eki Nedir?
- Bu ek, isimlere gelerek onlardan sıfat türeten bir yapım ekidir.
- Genellikle bir şeye sahip olma, bir özellikle birlikte olma veya bir şeyi içerme anlamı katarak yeni bir kelime (sıfat) oluşturur. Örneğin: "tuz" (isim) -> "tuzlu" (sıfat), "akıl" (isim) -> "akıllı" (sıfat).
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Akıllı çocuk sorulara hızlı cevap verdi.
- Burada "-lı" ekiyle türemiş kelime "akıllı"dır.
- "Akıllı" kelimesi, "çocuk" ismini nitelemektedir. "Nasıl çocuk?" diye sorduğumuzda cevabımız "akıllı çocuk" olur.
- "Akıllı" kelimesi, "akıl" isminden "-lı" ekiyle türemiş ve çocuğun bir özelliğini (durumunu) bildiren bir niteleme sıfatıdır. Bu, aradığımız özelliğe tam olarak uymaktadır.
- B) Tuzlu yemekler sağlığa zararlıdır.
- Burada "-lu" ekiyle türemiş kelime "tuzlu"dur.
- "Tuzlu" kelimesi, "yemekler" ismini nitelemektedir. "Nasıl yemekler?" diye sorduğumuzda cevabımız "tuzlu yemekler" olur.
- "Tuzlu" kelimesi de "tuz" isminden "-lu" ekiyle türemiş bir sıfattır. Ancak "tuzlu" burada yemeğin içeriğini veya tadını belirtir. "Akıllı" kelimesi gibi bir varlığın kalıcı veya karakteristik bir özelliğini nitelemekten ziyade, bir bileşeni veya geçici bir durumu ifade eder. Bu nedenle A seçeneği daha belirgin bir niteleme sıfatı örneğidir.
- C) Şekerli çay içmeyi severim.
- Burada "-li" ekiyle türemiş kelime "şekerli"dir.
- "Şekerli" kelimesi, "çay" ismini nitelemektedir. "Nasıl çay?" diye sorduğumuzda cevabımız "şekerli çay" olur.
- "Şekerli" kelimesi de "şeker" isminden "-li" ekiyle türemiş bir sıfattır. B seçeneğindeki gibi, çayın içeriğini veya tadını belirtir ve A seçeneğindeki "akıllı" kadar bir varlığın temel, karakteristik özelliğini vurgulamaz.
- D) Yağmurlu havalarda evde kalmak en iyisi.
- Burada "-lu" ekiyle türemiş kelime "yağmurlu"dur.
- "Yağmurlu" kelimesi, "havalar" ismini nitelemektedir. "Nasıl havalar?" diye sorduğumuzda cevabımız "yağmurlu havalar" olur.
- "Yağmurlu" kelimesi de "yağmur" isminden "-lu" ekiyle türemiş bir sıfattır. Ancak bu kelime, havanın o anki geçici durumunu belirtir. "Akıllı" kelimesi ise bir kişinin daha kalıcı bir özelliğini ifade eder.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, A seçeneğindeki "akıllı" kelimesi, "-lı" ekiyle türemiş ve bir varlığın (çocuğun) belirgin, karakteristik bir özelliğini niteleyen en uygun örnektir. Diğer seçeneklerdeki sıfatlar da türemiş ve niteleme sıfatı olsalar da, "akıllı" kelimesi bir özelliğin daha kalıcı ve tanımlayıcı bir yönünü vurgulaması açısından bu soruda aranan cevaba en yakın örnektir.
Cevap A seçeneğidir.
