9. Ekosistemdeki madde döngüleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Karbon döngüsünde fotosentez ve solunum önemli rol oynar
B) Azot döngüsünde atmosferdeki azot gazı kullanılabilir forma dönüştürülür
C) Su döngüsü buharlaşma, yoğunlaşma ve yağışlarla gerçekleşir
D) Fosfor döngüsünde atmosfer önemli bir kaynaktır
Ekosistemdeki madde döngüleri, canlı ve cansız çevre arasındaki madde alışverişini sağlayan hayati süreçlerdir. Her bir döngünün kendine özgü özellikleri ve ana rezervuarları bulunur. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Karbon döngüsünde fotosentez ve solunum önemli rol oynar: Bu ifade doğrudur. Fotosentez, atmosferdeki karbondioksiti ($CO_2$) organik maddelere dönüştürerek karbonu canlılara aktarır. Solunum ise organik maddelerdeki karbonu tekrar karbondioksit olarak atmosfere geri verir. Bu iki süreç, karbon döngüsünün temelini oluşturur.
- B) Azot döngüsünde atmosferdeki azot gazı kullanılabilir forma dönüştürülür: Bu ifade de doğrudur. Atmosferin yaklaşık %78'i azot gazından ($N_2$) oluşur ancak bu form, çoğu canlı tarafından doğrudan kullanılamaz. Azot döngüsünde, azot bağlayıcı bakteriler (diazotroflar) atmosferdeki azot gazını amonyak ($NH_3$) veya amonyum ($NH_4^+$) gibi bitkilerin kullanabileceği formlara dönüştürür. Bu sürece azot fiksasyonu denir.
- C) Su döngüsü buharlaşma, yoğunlaşma ve yağışlarla gerçekleşir: Bu ifade kesinlikle doğrudur. Su döngüsü, suyun yeryüzü, atmosfer ve canlılar arasındaki hareketini ifade eder. Güneş enerjisiyle su buharlaşır, atmosferde yükselerek soğur ve yoğunlaşarak bulutları oluşturur. Bulutlardaki su damlacıkları veya buz kristalleri yeterince büyüdüğünde yağış (yağmur, kar, dolu) olarak yeryüzüne geri döner.
- D) Fosfor döngüsünde atmosfer önemli bir kaynaktır: Bu ifade yanlıştır. Fosfor döngüsü, diğer önemli madde döngülerinden (karbon, azot, su) farklı olarak atmosferde gaz halinde bir faza sahip değildir. Fosforun ana rezervuarı kayaçlar, toprak ve sudur. Fosfor, kayaçların aşınmasıyla toprağa ve suya geçer, oradan bitkiler tarafından alınır ve besin zinciri boyunca aktarılır. Atmosfer, fosfor döngüsünde önemli bir rol oynamaz.
Bu bilgiler ışığında, fosfor döngüsünde atmosferin önemli bir kaynak olduğu ifadesi yanlıştır. Fosfor döngüsü, ağırlıklı olarak tortul (sedimenter) bir döngüdür.
Cevap D seçeneğidir.
