İdari yargı denetimine tabi olmayan işlemler aşağıdakilerden hangisidir?
A) Bakanlar Kurulu kararları
B) Cumhurbaşkanlığı kararnameleri
C) Yüksek Askerî Şûra kararları
D) Belediye encümen kararları
Sevgili öğrenciler,
Bu soru, Türk idare hukukunun temel prensiplerinden biri olan idari işlemlerin yargısal denetimi ilkesi ve bu ilkenin istisnaları hakkındadır. Genel kural, idarenin her türlü eylem ve işleminin yargı denetimine tabi olmasıdır. Ancak Anayasamızda bu kurala bazı istisnalar getirilmiştir.
- Genel Kural: Türk Anayasası'nın 125. maddesine göre, idarenin her türlü eylem ve işlemi yargı denetimine tabidir. Bu, idarenin hukuka uygun hareket etmesini sağlamak ve bireylerin haklarını korumak için çok önemli bir güvencedir.
- İstisnalar: Anayasa, bu genel kurala bazı sınırlı istisnalar getirmiştir. Sorumuz da bu istisnalardan birini bulmayı amaçlamaktadır.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bakanlar Kurulu kararları: 2017 Anayasa değişiklikleriyle Bakanlar Kurulu'nun yapısı ve yetkileri değişmiş olsa da, idari nitelikteki kararları genel olarak yargı denetimine tabidir. Tarihsel olarak da Bakanlar Kurulu kararları idari yargının denetiminde olmuştur.
- B) Cumhurbaşkanlığı kararnameleri: Cumhurbaşkanlığı kararnameleri, normlar hiyerarşisinde kanunların altında yer alan düzenleyici işlemlerdir. Bunlar, idari yargı organları (İdare Mahkemeleri, Danıştay) tarafından değil, Anayasa Mahkemesi tarafından anayasaya uygunluk denetimine tabidir. Dolayısıyla, "idari yargı denetimi" açısından doğrudan idari mahkemelerin denetimine tabi olmasalar da, bir yargı denetimine (Anayasa Mahkemesi denetimi) tabidirler. Yani tamamen yargı denetimi dışında değillerdir.
- C) Yüksek Askerî Şûra kararları: Türk Anayasası'nın 125. maddesi, "Yüksek Askerî Şûra'nın terfi işlemleri ile kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayırma hariç her türlü ilişik kesme kararları yargı denetimi dışındadır." hükmünü içermektedir. Bu hüküm, Yüksek Askerî Şûra'nın belirli kararlarının (özellikle terfi ve görev süresi uzatma kararları) hiçbir yargı organı tarafından denetlenemeyeceğini açıkça belirtir. Bu, idari yargı denetimine tabi olmamanın ve hatta hiçbir yargı denetimine tabi olmamanın en kesin ve mutlak örneğidir.
- D) Belediye encümen kararları: Belediye encümeni, yerel yönetimlerin yürütme organlarından biridir ve aldığı kararlar, idari işlemler niteliğinde olup tam olarak idari yargı denetimine tabidir.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, Anayasa tarafından açıkça yargı denetimi dışında tutulan işlemler Yüksek Askerî Şûra'nın belirli kararlarıdır. Diğer seçeneklerdeki işlemler ya doğrudan idari yargı denetimine tabidir ya da Anayasa Mahkemesi gibi başka bir yargı organının denetimine tabidir. Soru, "idari yargı denetimine tabi olmayan"ı sorduğunda, hem idari yargı denetimine tabi olmayan hem de hiçbir yargı denetimine tabi olmayan C seçeneği en doğru cevaptır.
Cevap C seçeneğidir.
