8. "Yazdım mektubu dün akşam, gönderdim bu sabah."
Bu cümlelerin kurallı hali aşağıdakilerden hangisidir?
A) Dün akşam mektubu yazdım, bu sabah gönderdim.
B) Mektubu dün akşam yazdım, gönderdim bu sabah.
C) Dün akşam yazdım mektubu, bu sabah gönderdim.
D) Yazdım mektubu dün akşam, bu sabah gönderdim.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugün, devrik (kuralsız) bir cümleyi kurallı hale getirme konusunu öğreneceğiz. Türkçede kurallı bir cümle demek, yüklemin (yani işi, oluşu, hareketi bildiren sözcüğün) cümlenin sonunda yer alması demektir. Şimdi sorumuzdaki cümleyi adım adım inceleyelim.
- Sorudaki Cümle: "Yazdım mektubu dün akşam, gönderdim bu sabah."
- Bu cümle, yüklemleri başta veya ortada olduğu için devrik bir cümledir. Bizden bu cümleyi kurallı hale getirmemiz isteniyor.
- Birinci Bölümü İnceleyelim: "Yazdım mektubu dün akşam"
- Bu bölümde yüklem "yazdım" kelimesidir ve cümlenin başında yer almaktadır.
- "Mektubu" kelimesi nesne (ne yazdım?), "dün akşam" ise zaman zarfıdır (ne zaman yazdım?).
- Kurallı bir cümlede yüklem sonda olmalıdır. Diğer öğeler (özne, nesne, zarf tümleci vb.) yüklemden önce gelir.
- Bu bölümü kurallı hale getirirsek: "Dün akşam mektubu yazdım." veya "Mektubu dün akşam yazdım." şeklinde olabilir. Her iki durumda da yüklem sonda olduğu için kurallıdır.
- İkinci Bölümü İnceleyelim: "gönderdim bu sabah"
- Bu bölümde yüklem "gönderdim" kelimesidir ve cümlenin başında yer almaktadır.
- "Bu sabah" kelimesi ise zaman zarfıdır (ne zaman gönderdim?).
- Bu bölümü kurallı hale getirirsek: "Bu sabah gönderdim." şeklinde olmalıdır. Yüklem sonda olduğu için kurallıdır.
- Şimdi seçenekleri inceleyelim ve hangi seçenekte her iki bölümün de kurallı olduğunu bulalım:
- A) Dün akşam mektubu yazdım, bu sabah gönderdim.
- "Dün akşam mektubu yazdım." (Yüklem 'yazdım' sonda.) - Kurallı.
- "Bu sabah gönderdim." (Yüklem 'gönderdim' sonda.) - Kurallı.
- Bu seçenek, cümlenin her iki bölümünü de kurallı hale getirmiştir.
- B) Mektubu dün akşam yazdım, gönderdim bu sabah.
- "Mektubu dün akşam yazdım." (Yüklem 'yazdım' sonda.) - Kurallı.
- "Gönderdim bu sabah." (Yüklem 'gönderdim' başta.) - Devrik.
- Bu seçenek doğru değildir.
- C) Dün akşam yazdım mektubu, bu sabah gönderdim.
- "Dün akşam yazdım mektubu." (Yüklem 'yazdım' ortada.) - Devrik.
- "Bu sabah gönderdim." (Yüklem 'gönderdim' sonda.) - Kurallı.
- Bu seçenek doğru değildir.
- D) Yazdım mektubu dün akşam, bu sabah gönderdim.
- "Yazdım mektubu dün akşam." (Yüklem 'yazdım' başta.) - Devrik.
- "Bu sabah gönderdim." (Yüklem 'gönderdim' sonda.) - Kurallı.
- Bu seçenek doğru değildir, çünkü ilk bölüm hala devriktir. Aslında bu seçenek, sorudaki cümlenin sadece ikinci kısmını kurallı hale getirmiş, ilk kısmını değiştirmemiştir.
Gördüğümüz gibi, A seçeneğindeki cümlelerin her iki bölümünde de yüklemler sonda yer almaktadır. Bu da onu kurallı hale getirir.
Cevap A seçeneğidir.
