9. Bahçede oynuyorlardı çocuklar, neşe içinde.
Bu cümlede devrik yapının sağladığı anlam özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
A) Nesneyi vurgulama
B) Zaman bildiren ifadeyi vurgulama
C) Durum bildiren ifadeyi vurgulama
D) Özneyi vurgulama
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, devrik bir cümlenin (kuralsız cümle) hangi anlam özelliğini vurguladığını bulmamız isteniyor. Haydi, bu tür soruları nasıl çözeceğimizi adım adım öğrenelim:
- 1. Adım: Cümlenin Kurallı Halini Bulun
- Türkçede kurallı bir cümlenin öge dizilişi genellikle "Özne - Tümleçler - Yüklem" şeklindedir. Devrik cümlelerde ise bu sıralama bozulur. Verilen cümleyi kurallı hale getirelim:
- "Bahçede oynuyorlardı çocuklar, neşe içinde."
- Bu cümlenin kurallı hali şöyledir: "Çocuklar bahçede neşe içinde oynuyorlardı."
- 2. Adım: Cümlenin Ögelerini Belirleyin
- Şimdi kurallı hale getirdiğimiz cümlenin ögelerini bulalım:
- "Çocuklar" - Özne (Kim oynuyordu?)
- "bahçede" - Yer Tamlayıcısı (Nerede oynuyordu?)
- "neşe içinde" - Zarf Tümleci (Nasıl oynuyordu?)
- "oynuyorlardı" - Yüklem
- 3. Adım: Devrik Cümledeki Vurguyu Anlayın
- Devrik cümlelerde, yüklemden uzaklaşan veya cümlenin başına ya da sonuna gelen öge genellikle vurgulanır. Özellikle cümlenin sonuna gelen öge, dikkat çekmek istenen, anlamca ağır basan ögedir.
- Verilen devrik cümleye tekrar bakalım: "Bahçede oynuyorlardı çocuklar, neşe içinde."
- Burada "neşe içinde" ifadesi, cümlenin en sonunda yer alarak dikkatleri üzerine çekiyor.
- 4. Adım: Vurgulanan Ögenin Anlam Özelliğini Belirleyin
- "Neşe içinde" ifadesi, çocukların nasıl oynadığını, yani oynama eyleminin "durumunu" belirtir. Bu bir durum zarfıdır. Dolayısıyla, bu ifade "durum bildiren bir özellik" taşır.
- 5. Adım: Seçenekleri Değerlendirin
- A) Nesneyi vurgulama: Cümlede nesne (belirtili veya belirtisiz) bulunmamaktadır.
- B) Zaman bildiren ifadeyi vurgulama: "Neşe içinde" bir zaman ifadesi değildir. (Ne zaman?)
- C) Durum bildiren ifadeyi vurgulama: "Neşe içinde" ifadesi, eylemin nasıl yapıldığını, yani durumunu bildirdiği için bu seçenek doğrudur.
- D) Özneyi vurgulama: Özne ("çocuklar") yüklemden sonra gelmiş olsa da, cümlenin en sonunda yer alan "neşe içinde" ifadesi daha güçlü bir vurguya sahiptir.
Bu analizlere göre, devrik yapının sağladığı anlam özelliği, cümlenin sonunda yer alan ve eylemin nasıl yapıldığını anlatan "neşe içinde" ifadesiyle durumun vurgulanmasıdır.
Cevap C seçeneğidir.
