Sevgili öğrenciler, bu soru sosyal öğrenme kuramları ve davranış değişikliği kavramları ile ilgili önemli bir durumu açıklıyor. Şimdi adım adım bu durumu inceleyelim:
- Öncelikle sorudaki durumu netleştirelim: Bir öğrenci, arkadaşının kopya çekerken yakalandığını ve ceza aldığını görüyor. Bu gözlem sonucunda kendisi de kopya çekmekten vazgeçiyor. Yani, başkasının başına gelen olumsuz bir sonuç, gözlemleyen kişinin kendi davranışını değiştirmesine neden oluyor.
- Şimdi seçenekleri tek tek değerlendirelim:
- A) Dolaylı pekiştirme: Bu kavram, bir kişinin başkasının bir davranış sonucunda ödüllendirildiğini (pekiştirildiğini) görmesi ve bunun sonucunda kendisinin de o davranışı yapma olasılığının artması durumudur. Sorudaki senaryoda bir ceza ve davranıştan vazgeçme durumu olduğu için bu seçenek doğru değildir.
- B) Dolaylı ceza: Bu kavram, bir kişinin başkasının bir davranış sonucunda cezalandırıldığını görmesi ve bunun sonucunda kendisinin de o davranışı yapma olasılığının azalması veya o davranıştan vazgeçmesi durumudur. Tam da soruda anlatılan durum budur: Öğrenci, arkadaşının kopya çekme davranışının ceza ile sonuçlandığını görmüş ve bu durum kendi kopya çekme davranışını bırakmasına neden olmuştur.
- C) Olumlu pekiştirme: Bir davranışın ardından ortama hoş bir uyarıcının eklenmesiyle o davranışın tekrarlanma olasılığının artırılmasıdır (örneğin, ödevini yapan öğrenciye aferin denmesi). Sorudaki durumla ilgisi yoktur.
- D) Olumsuz pekiştirme: Bir davranışın ardından ortamdan nahoş bir uyarıcının çıkarılmasıyla o davranışın tekrarlanma olasılığının artırılmasıdır (örneğin, emniyet kemeri takınca sesin kesilmesi). Sorudaki durumla ilgisi yoktur.
- E) Sönme: Pekiştirilmeyen bir davranışın zamanla azalması ve ortadan kalkmasıdır. Sorudaki durum, bir gözlem sonucu davranışın değişmesi olduğu için sönme kavramıyla açıklanamaz.
- Görüldüğü gibi, öğrencinin arkadaşının ceza aldığını görerek kopya çekmekten vazgeçmesi, başkasının yaşadığı olumsuz bir sonucun kendi davranışını etkilemesi durumudur. Bu da doğrudan "dolaylı ceza" kavramının tanımına uymaktadır.
Cevap B seçeneğidir.
