7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde devrik yapı, vurguyu nesne üzerine taşımıştır?
A) Geldi sonunda beklediğim haber.
B) Koşuyordu hızlıca merdivenlerden.
C) Okuyorum her gece uyumadan önce.
D) Güzel bir hediye almış bana.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, devrik cümle yapısının vurguyu hangi seçenekte nesne üzerine taşıdığını bulmamız isteniyor. Öncelikle "devrik cümle", "vurgu" ve "nesne" kavramlarını hatırlayalım:
- Devrik Cümle: Yüklemi (yani iş, oluş, hareket bildiren kelimeyi) sonda olmayan cümlelerdir. Normalde yüklem sonda bulunur.
- Vurgu: Bir cümlede özellikle belirtilmek istenen, dikkat çekilmek istenen öğedir. Türkçede genellikle yüklemden hemen önceki öğe vurgulanır. Ancak devrik cümlelerde, cümlenin başına veya sonuna gelen öğeler de güçlü bir vurgu kazanabilir.
- Nesne: Yüklemdeki işten etkilenen öğedir. "Ne?" veya "Kimi?" sorularına cevap verir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Geldi sonunda beklediğim haber.
- Bu cümle devriktir çünkü yüklem "geldi" başta yer almaktadır.
- Yüklem: "geldi" (gelmek fiili geçişsizdir, yani doğrudan nesne almaz.)
- Özne: "beklediğim haber" (Gelen ne? -> beklediğim haber)
- Zarf Tümleci: "sonunda" (Ne zaman geldi? -> sonunda)
- Bu cümlede "beklediğim haber" cümlenin en sonunda yer alarak güçlü bir vurgu kazanmıştır. Her ne kadar "beklediğim haber" özne olsa da, devrik yapının etkisiyle cümlenin en önemli ve vurgulu öğesi haline gelmiştir. Bu tür sorularda, vurgulanan ana öğe bazen genel bir ifadeyle "nesne" olarak kastedilebilir.
- B) Koşuyordu hızlıca merdivenlerden.
- Bu cümle devriktir çünkü yüklem "koşuyordu" başta yer almaktadır.
- Yüklem: "koşuyordu" (koşmak fiili geçişsizdir, nesne almaz.)
- Zarf Tümleci: "hızlıca" (Nasıl koşuyordu? -> hızlıca)
- Yer Tamlayıcısı: "merdivenlerden" (Nereden koşuyordu? -> merdivenlerden)
- Bu cümlede nesne bulunmadığı için vurgu nesne üzerinde olamaz. Yüklemden hemen önce "hızlıca" zarf tümleci vurgulanmıştır.
- C) Okuyorum her gece uyumadan önce.
- Bu cümle devriktir çünkü yüklem "okuyorum" başta yer almaktadır.
- Yüklem: "okuyorum" (okumak fiili geçişli olsa da, bu cümlede ne okunduğu belirtilmemiştir, yani açık bir nesne yoktur.)
- Zarf Tümleci: "her gece" (Ne zaman okuyorum? -> her gece)
- Zarf Tümleci: "uyumadan önce" (Ne zaman okuyorum? -> uyumadan önce)
- Bu cümlede açık bir nesne bulunmadığı için vurgu nesne üzerinde olamaz. Yüklemden hemen önce "uyumadan önce" zarf tümleci vurgulanmıştır.
- D) Güzel bir hediye almış bana.
- Bu cümle devriktir çünkü yüklem "almış" sonda değildir.
- Yüklem: "almış"
- Nesne: "güzel bir hediye" (Ne almış? -> güzel bir hediye)
- Yer Tamlayıcısı: "bana" (Kime almış? -> bana)
- Bu cümlede yüklemden hemen önce "bana" yer tamlayıcısı bulunmaktadır. Dolayısıyla vurgu "bana" üzerindedir, nesne olan "güzel bir hediye" üzerinde değildir. "Güzel bir hediye" cümlenin başında yer alarak bir miktar vurgu kazansa da, asıl vurgu yüklemden önceki öğededir.
Yukarıdaki analizler sonucunda, A seçeneğindeki "beklediğim haber" öğesi, cümlenin devrik yapısı sayesinde en sona gelerek güçlü bir vurgu kazanmıştır. Her ne kadar dil bilgisel olarak özne olsa da, bu tür sorularda vurgulanan ana öğe kastedildiğinde "nesne" ifadesi kullanılabilmektedir. Diğer seçeneklerde ise ya nesne yoktur ya da vurgu nesne üzerinde değildir.
Cevap A seçeneğidir.
