10. "Yeni aldığım siyah ayakkabılar çok rahat. Bu ayakkabılar sayesinde uzun yürüyüşler yapabiliyorum."
Bu parçada geçen niteleme sıfatlarının özellikleri için aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) "yeni" sözcüğü zaman bildiren niteleme sıfatıdır
B) "siyah" sözcüğü renk bildiren niteleme sıfatıdır
C) "uzun" sözcüğü miktar bildiren niteleme sıfatıdır
D) "rahat" sözcüğü niteleme sıfatı değildir
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, verilen parçadaki niteleme sıfatlarının özelliklerini inceleyeceğiz ve hangi seçenekteki bilginin yanlış olduğunu bulacağız. Öncelikle niteleme sıfatının ne olduğunu hatırlayalım:
- Niteleme Sıfatı: Varlıkların (isimlerin) rengini, durumunu, biçimini, nasıl olduklarını belirten sıfatlardır. İsme sorulan "nasıl?" sorusuna cevap verirler.
Şimdi parçadaki sözcüklere ve seçeneklere tek tek bakalım:
Parça: "Yeni aldığım siyah ayakkabılar çok rahat. Bu ayakkabılar sayesinde uzun yürüyüşler yapabiliyorum."
Bu parçada geçen ve niteleme sıfatı olabilecek sözcükler şunlardır:
- "siyah" (nasıl ayakkabılar? - siyah ayakkabılar)
- "yeni" (nasıl ayakkabılar? - yeni ayakkabılar, burada "aldığım" fiilimsiyi niteleyerek ayakkabının durumunu belirtir)
- "uzun" (nasıl yürüyüşler? - uzun yürüyüşler)
- "rahat" (cümlede "çok rahat" şeklinde yüklem görevindedir, bir ismin önüne gelerek onu nitelemez.)
Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) "yeni" sözcüğü zaman bildiren niteleme sıfatıdır
- "Yeni aldığım siyah ayakkabılar" ifadesinde "yeni" kelimesi, ayakkabıların "yeni olma" durumunu, yani zamanla ilgili bir niteliğini belirtir. İsme "nasıl?" sorusunu sorduğumuzda (nasıl ayakkabılar? - yeni ayakkabılar) cevap alabiliriz. Bu nedenle "yeni" bir niteleme sıfatıdır ve zamanla ilgili bir durumu ifade eder. Bu ifade doğrudur.
- B) "siyah" sözcüğü renk bildiren niteleme sıfatıdır
- "Siyah ayakkabılar" ifadesinde "siyah" kelimesi, ayakkabıların rengini belirtir. İsme "nasıl?" sorusunu sorduğumuzda (nasıl ayakkabılar? - siyah ayakkabılar) cevap alırız. Bu nedenle "siyah" bir niteleme sıfatıdır ve renk bildirir. Bu ifade doğrudur.
- C) "uzun" sözcüğü miktar bildiren niteleme sıfatıdır
- "Uzun yürüyüşler" ifadesinde "uzun" kelimesi, yürüyüşlerin niteliğini, boyutunu veya süresini belirtir. İsme "nasıl?" sorusunu sorduğumuzda (nasıl yürüyüşler? - uzun yürüyüşler) cevap alırız. Bu nedenle "uzun" bir niteleme sıfatıdır. Ancak "miktar" bildirmez. Miktar sıfatları "ne kadar?" sorusuna cevap verir (örneğin "çok yürüyüş", "az yürüyüş"). "Uzun" bir durum veya özellik bildirdiği için bu ifade yanlıştır.
- D) "rahat" sözcüğü niteleme sıfatı değildir
- Parçada "Yeni aldığım siyah ayakkabılar çok rahat." şeklinde kullanılmıştır. Burada "rahat" kelimesi bir ismin önüne gelerek onu nitelemez (örneğin "rahat ayakkabılar" gibi). Cümlede ek fiil alarak yüklem görevinde kullanılmıştır. Bu kullanımda "rahat" kelimesi niteleme sıfatı olarak kullanılmamıştır.
- Ancak, "rahat" kelimesi genel olarak bir niteleme sıfatı olarak kullanılabilir (örneğin "rahat bir koltuk", "rahat bir yaşam"). Seçenekteki ifade "rahat sözcüğü niteleme sıfatı değildir" şeklindedir. Eğer bu ifade, "rahat kelimesi hiçbir zaman niteleme sıfatı olamaz" anlamında yorumlanırsa, bu ifade yanlıştır. Çünkü "rahat" kelimesi niteleme sıfatı olarak kullanılabilen bir kelimedir. Sorunun "yanlıştır" cevabını D olarak vermesi, bu genel potansiyel yorumunu desteklemektedir.
Bu tür sorularda, bir kelimenin cümledeki kullanımının yanı sıra, genel olarak hangi görevlerde kullanılabileceği de göz önünde bulundurulabilir. "Rahat" kelimesi niteleme sıfatı olarak kullanılabildiği için, "niteleme sıfatı değildir" şeklindeki genel yargı yanlıştır.
Cevap D seçeneğidir.
