7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ulama yapılabilir?
A) Akşam yemeğini erken yedik
B) O, en sevdiğim arkadaşımdı
C) Evden aceleyle çıktı
D) Ankara'ya uçakla gittik
Merhaba sevgili öğrenciler!
Ulama konusu, Türkçede kelimelerin birbiriyle nasıl ses uyumu içinde okunduğunu gösteren önemli bir ses olayıdır. Şimdi bu soruyu adım adım inceleyerek ulama kuralını ve hangi seçenekte uygulandığını öğrenelim.
- Ulama Nedir?
- Ulama (bağlama), bir kelimenin sonu sessiz (ünsüz) bir harfle biterken, ondan sonra gelen kelimenin başı sesli (ünlü) bir harfle başladığında ve aralarında hiçbir noktalama işareti bulunmadığında, bu iki kelimenin birbirine bağlanarak okunmasıdır. Sanki iki kelime tek bir kelimeymiş gibi telaffuz edilir.
- Örnek: "geldim akşam" kelime grubunda 'm' sessiz harfi ile 'a' sesli harfi birbirine bağlanır.
- Şimdi seçenekleri bu kurala göre inceleyelim:
- A) Akşam yemeğini erken yedik
- Bu cümlede ulama yapılabilecek bir yer bulunmamaktadır.
- "Akşam yemeğini": 'm' (sessiz) ve 'y' (sessiz) harfleri yan yana gelmiştir. Ulama olmaz.
- "yemeğini erken": 'i' (sesli) ve 'e' (sesli) harfleri yan yana gelmiştir. Ulama olmaz.
- "erken yedik": 'n' (sessiz) ve 'y' (sessiz) harfleri yan yana gelmiştir. Ulama olmaz.
- B) O, en sevdiğim arkadaşımdı
- Bu cümlede "O," kelimesinden sonra virgül (,) bulunduğu için "O" ile "en" kelimeleri arasında ulama yapılamaz. Çünkü ulama için kelimeler arasında noktalama işareti olmamalıdır.
- Ancak, "sevdiğim arkadaşımdı" kelime grubuna baktığımızda, "sevdiğim" kelimesi 'm' (sessiz) harfiyle bitmekte, "arkadaşımdı" kelimesi ise 'a' (sesli) harfiyle başlamaktadır. Aralarında noktalama işareti de yoktur. Bu nedenle, bu kısımda teknik olarak ulama yapılması mümkündür. Ancak sorunun bizden en net ve belirgin ulama örneğini bulmamızı istediği varsayımıyla diğer seçeneklere de bakalım.
- C) Evden aceleyle çıktı
- Bu cümlede "Evden aceleyle" kelime grubuna dikkat edelim.
- "Evden" kelimesi 'n' (sessiz) harfiyle bitmektedir.
- "aceleyle" kelimesi 'a' (sesli) harfiyle başlamaktadır.
- Bu iki kelime arasında hiçbir noktalama işareti bulunmamaktadır.
- Dolayısıyla, "Evden aceleyle" ifadesinde net ve belirgin bir şekilde ulama yapılabilir. Okurken "Evdenaceleyle" şeklinde bir akıcılık sağlanır.
- D) Ankara'ya uçakla gittik
- Bu cümlede ulama yapılabilecek bir yer bulunmamaktadır.
- "Ankara'ya uçakla": 'a' (sesli) ve 'u' (sesli) harfleri yan yana gelmiştir. Ulama olmaz.
- "uçakla gittik": 'a' (sesli) ve 'g' (sessiz) harfleri yan yana gelmiştir. Ulama olmaz.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, ulama kuralına en net ve belirgin şekilde uyan seçeneğin C olduğu görülmektedir.
Cevap C seçeneğidir.
