Öge eksikliği Test 1

Hangi cümlede nesne eksikliği bulunmaktadır?

A) Çocuklar parkta top oynuyorlar.
B) Öğretmen tahtaya yazdı ve anlattı.
C) Babam gazete okudu ve uyudu.
D) Kardeşim resim yaptı ve boyadı.

Merhaba sevgili öğrenciler,

Bu soruda, cümlelerdeki nesne eksikliğini bulmamız isteniyor. Nesne eksikliği, bir cümlede yüklemin (fiilin) bir nesneye ihtiyaç duymasına rağmen o nesnenin cümlede bulunmaması durumudur. Özellikle birden fazla yüklemi olan cümlelerde, ortak bir nesnenin eksikliği veya her yüklem için ayrı ayrı nesne gerekliliği göz ardı edildiğinde ortaya çıkar. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:

• A) Çocuklar parkta top oynuyorlar.

  Bu cümlede tek bir yüklem ("oynuyorlar") bulunmaktadır. "Neyi oynuyorlar?" sorusunun cevabı "top" kelimesidir. Yani nesne (belirtisiz nesne) mevcuttur. Bu cümlede nesne eksikliği yoktur.

• B) Öğretmen tahtaya yazdı ve anlattı.

  Bu cümlede iki yüklem vardır: "yazdı" ve "anlattı".

  "Yazdı" fiili geçişli bir fiildir ve bir nesne alabilir ("Neyi yazdı?"). Cümlede bu fiilin nesnesi belirtilmemiştir. (Öğretmen tahtaya konuyu yazdı gibi.)

  "Anlattı" fiili de geçişli bir fiildir ve mutlaka bir nesneye ihtiyaç duyar ("Neyi anlattı?"). Ancak cümlede "anlattı" fiilinin nesnesi bulunmamaktadır. Cümle, "Öğretmen tahtaya yazdı ve yazdıklarını/konuyu anlattı." şeklinde düzeltilmelidir. Bu durumda "anlattı" fiili için bir nesne eksikliği söz konusudur.

  Bu nedenle, bu cümlede nesne eksikliği bulunmaktadır.

• C) Babam gazete okudu ve uyudu.

  Bu cümlede de iki yüklem vardır: "okudu" ve "uyudu".

  "Okudu" fiili geçişlidir ve "Neyi okudu?" sorusunun cevabı "gazete"dir. Nesne mevcuttur.

  "Uyudu" fiili ise geçişsiz bir fiildir, yani nesne almaz. Dolayısıyla bu fiil için nesne eksikliği söz konusu olamaz.

  Bu cümlede nesne eksikliği yoktur.

• D) Kardeşim resim yaptı ve boyadı.

  Bu cümlede de iki yüklem vardır: "yaptı" ve "boyadı".

  "Yaptı" fiili geçişlidir ve "Neyi yaptı?" sorusunun cevabı "resim"dir. Nesne mevcuttur.

  "Boyadı" fiili de geçişlidir ve "Neyi boyadı?" sorusunun cevabı yine "resim"dir. "Resim" kelimesi hem "yaptı" hem de "boyadı" fiilleri için ortak nesne görevi görmektedir. (Kardeşim resim yaptı ve resmi boyadı.)

  Bu cümlede nesne eksikliği yoktur.

Yukarıdaki analizler sonucunda, "Öğretmen tahtaya yazdı ve anlattı." cümlesinde "anlattı" fiilinin nesnesinin eksik olduğu açıkça görülmektedir.

Cevap B seçeneğidir.