Benzen halkasına iki metil grubu bağlanmış ve bu gruplar 1,4 pozisyonlarında bulunan bileşiğin adı nedir?
Sevgili öğrenciler, bu soruyu çözmek için benzen halkasına bağlı iki metil grubunun konumlandırmasını ve bu konumlandırmaların özel adlarını anlamamız gerekiyor.
Benzen, altı karbonlu halkalı bir aromatik bileşiktir. Bu halkaya iki farklı grup bağlandığında, bu bileşiklere "disübstitüe benzen türevleri" denir. Metil ($-\text{CH}_3$) grubu, benzen halkasına sıkça bağlanan bir alkil grubudur.
Benzen halkasına iki grup bağlandığında, bu grupların birbirine göre konumları üç farklı şekilde ifade edilebilir:
1,2-konumu (orto- veya o-): İki grup birbirine komşu karbon atomlarına bağlıdır.
1,3-konumu (meta- veya m-): İki grup arasında bir karbon atomu bulunur.
1,4-konumu (para- veya p-): İki grup birbirine en uzak karbon atomlarına (halkanın karşılıklı taraflarına) bağlıdır.
Bu ön ekler (o-, m-, p-) genellikle yaygın adlandırmalarda kullanılır.
Benzen halkasına iki metil grubu ($-\text{CH}_3$) bağlandığında, bu bileşiklere genel olarak "ksilen" adı verilir. Metil gruplarının konumuna göre üç farklı ksilen izomeri bulunur:
o-Ksilen: Metil grupları 1,2 pozisyonlarındadır (1,2-dimetilbenzen).
m-Ksilen: Metil grupları 1,3 pozisyonlarındadır (1,3-dimetilbenzen).
p-Ksilen: Metil grupları 1,4 pozisyonlarındadır (1,4-dimetilbenzen).
Soruda, benzen halkasına iki metil grubunun 1,4 pozisyonlarında bağlı olduğu belirtilmiştir. Yukarıdaki bilgilere göre, 1,4 pozisyonunda bulunan iki metil grubuna sahip benzen türevi p-Ksilen olarak adlandırılır.
Diğer seçenekleri de kısaca inceleyelim:
A) o-Ksilen: Metil grupları 1,2 pozisyonlarındadır.
B) m-Ksilen: Metil grupları 1,3 pozisyonlarındadır.
D) Kumen: Benzen halkasına bir izopropil grubu ($-\text{CH}(\text{CH}_3)_2$) bağlıdır, iki metil grubu değildir. Bu nedenle sorudaki bileşiği temsil etmez.
Bu bilgiler ışığında, benzen halkasına iki metil grubunun 1,4 pozisyonlarında bağlı olduğu bileşiğin adı p-Ksilendir.
Cevap C seçeneğidir.
