🎓 Sınava son 1 ay kala nasıl çalışılır (LGS, YKS) Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, "Sınava son 1 ay kala nasıl çalışılır (LGS, YKS) Test 1" testinde karşılaşabileceğiniz Türkçe, Matematik, Fen Bilimleri ve Sosyal Bilgiler'in temel ve kritik konularını sade bir dille özetlemektedir. Amacımız, bilgileri hızlıca gözden geçirmenizi ve önemli noktaları hatırlamanızı sağlamaktır.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiillerden türeyen ancak fiil özelliğini kaybedip isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen kelimelerdir. Cümlede genellikle yan cümle kurmaya yararlar ve cümlenin anlamını zenginleştirirler.
- İsim-fiiller (Mastar): Fiile "-ma, -ış, -mak" ekleri gelerek oluşur. Bir eylemin adı gibidirler.
Örnek: "Onun gülüşü içimi ısıttı." "Kitap okumak en sevdiğim aktivitedir."
- Sıfat-fiiller (Ortaç): Fiile "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri gelerek oluşur. Bir ismi niteleyerek sıfat görevi görürler.
Örnek: "Gelen misafirler çoktan yola çıkmış." "Çalışan öğrenci başarıya ulaşır."
- Zarf-fiiller (Bağ-fiil, Ulaç): Fiile "-ken, -alı, -esiye, -meden, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...mez, -dığında, -a...a, -casına" gibi ekler gelerek oluşur. Fiili veya başka bir fiilimsiyi durum ya da zaman yönünden belirtirler.
Örnek: "Gülerek yanıma geldi." "Ders çalışırken müzik dinlerim."
💡 İpucu: Fiilimsiler, çekimli fiiller gibi kip ve kişi eki almazlar. Olumsuzluk eki (-me/-ma) alabilirler ama bu onları çekimli fiil yapmaz. İsim-fiil eki olan "-ma" ile olumsuzluk eki "-ma"yı karıştırmamak için cümleye dikkat edin. (Örn: "Dondurma yeme" - yemek fiilinin adı / "Dondurma yeme!" - olumsuzluk)
📝 Üslü ve Köklü Sayılar
Üslü sayılar, bir sayının kendisiyle tekrarlı çarpımını; köklü sayılar ise bir sayının hangi sayının kuvveti olduğunu gösterir. Bu iki konu birbiriyle yakından ilişkilidir ve birbirine dönüştürülebilir.
- Üslü Sayılar:
- Tanım: $a^n = a \times a \times ... \times a$ (n tane a'nın çarpımı).
- Çarpma: Tabanlar aynıysa üsler toplanır: $a^m \times a^n = a^{m+n}$.
- Bölme: Tabanlar aynıysa üsler çıkarılır: $a^m / a^n = a^{m-n}$.
- Üssün Üssü: $(a^m)^n = a^{m \times n}$.
- Negatif Üs: $a^{-n} = rac{1}{a^n}$.
- Sıfırıncı Kuvvet: $a^0 = 1$ (a ≠ 0 için).
- Köklü Sayılar:
- Tanım: $\sqrt[n]{a}$ ifadesi, n. kuvveti a olan sayıyı ifade eder. Genellikle $n=2$ için karekök ($\sqrt{a}$) kullanılır.
- Üslü Sayıya Çevirme: $\sqrt[n]{a^m} = a^{m/n}$.
- Kök Dışına Çıkarma: $\sqrt{a^2 b} = a\sqrt{b}$. (Kök içindeki tam kare ifadeler dışarı çıkar.)
- Toplama/Çıkarma: Kök içleri ve kök dereceleri aynıysa katsayılar toplanır/çıkarılır. Örn: $3\sqrt{2} + 5\sqrt{2} = 8\sqrt{2}$.
- Çarpma/Bölme: Kök dereceleri aynıysa kök içleri çarpılır/bölünür. Örn: $\sqrt{a} \times \sqrt{b} = \sqrt{a \times b}$.
⚠️ Dikkat: Köklü sayılarda toplama ve çıkarma yapabilmek için kök içlerinin ve kök derecelerinin kesinlikle aynı olması gerekir. Eğer farklıysa, kök dışına çıkarma işlemleriyle eşitlemeye çalışın.
🔬 Basınç
Basınç, birim yüzeye etki eden dik kuvvettir. Katı, sıvı ve gazlarda farklı özellikler gösterir ve günlük hayatta birçok uygulama alanı bulunur.
- Katı Basıncı:
- Formülü: $P = rac{F}{S}$ (Kuvvet / Yüzey Alanı). F genellikle cismin ağırlığıdır.
- Kuvvet (ağırlık) arttıkça basınç artar.
- Yüzey alanı arttıkça basınç azalır, yüzey alanı azaldıkça basınç artar.
- Örnek: Bıçağın keskin ucu (küçük yüzey alanı) daha çok basınç uygulayarak kesmeyi kolaylaştırır. Tankların paletleri (geniş yüzey alanı) yere daha az basınç uygulayarak batmayı engeller.
- Sıvı Basıncı:
- Formülü: $P = h \times d \times g$ (Derinlik x Sıvının Yoğunluğu x Yerçekimi İvmesi).
- Sıvı basıncı, kabın şekline veya sıvı miktarına bağlı değildir; sadece derinliğe, sıvının yoğunluğuna ve yerçekimine bağlıdır.
- Sıvılar basıncı her yöne ve eşit büyüklükte iletir (Pascal Prensibi).
- Örnek: Baraj duvarlarının tabana doğru kalınlaşması (derinlik arttıkça basınç artar). Hidrolik fren sistemleri (Pascal Prensibi).
- Gaz Basıncı (Açık Hava Basıncı):
- Atmosferdeki gazların yeryüzündeki cisimlere uyguladığı basınçtır. Barometre ile ölçülür.
- Deniz seviyesinden yükseklik arttıkça açık hava basıncı azalır.
- Kapalı kaplardaki gaz basıncı, gazın hacmi, sıcaklığı ve mol sayısına bağlıdır. Manometre ile ölçülür.
- Örnek: Pipetle meyve suyu içerken açık hava basıncından faydalanırız. Yüksek dağlarda suyun daha düşük sıcaklıkta kaynaması (basınç azaldığı için).
💡 İpucu: Basınç sorularında genellikle değişkenleri (kuvvet, yüzey alanı, derinlik, yoğunluk) doğru belirlemek ve formülleri doğru uygulamak önemlidir. Günlük hayattaki örnekler konuyu anlamanıza yardımcı olur.
📚 Milli Mücadele Dönemi
Mondros Ateşkes Antlaşması sonrası başlayan işgallere karşı Türk milletinin topyekûn verdiği bağımsızlık ve egemenlik mücadelesidir. Bu dönem, Kurtuluş Savaşı'nı ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş temellerini içerir.
- Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918): Osmanlı Devleti'ni fiilen bitiren, ağır şartlar içeren ve işgallere zemin hazırlayan bir antlaşmadır. Özellikle 7. ve 24. maddeleri işgalleri yasal hale getirmiştir.
- Cemiyetler:
- Yararlı Cemiyetler (Milli Cemiyetler): İşgallere ve azınlık faaliyetlerine karşı bölgelerini savunmak amacıyla kurulmuşlardır (Örn: Kilikyalılar Cemiyeti, Trakya Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti).
- Zararlı Cemiyetler: Azınlıklar tarafından kurulanlar (Örn: Mavri Mira, Pontus Rum) ve işbirlikçiler tarafından kurulanlar (Örn: Teali İslam, Hürriyet ve İtilaf) olmak üzere ikiye ayrılır.
- Mustafa Kemal'in Faaliyetleri ve Kongreler:
- Samsun'a Çıkış (19 Mayıs 1919): Milli Mücadele'nin fiili başlangıcı olarak kabul edilir.
- Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): Kurtuluş Savaşı'nın amacı, gerekçesi ve yöntemi belirlendi ("Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır."). İlk kez ulusal egemenlik vurgusu yapıldı.
- Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919): Bölgesel toplanmasına rağmen ulusal kararlar alındı ("Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, bölünemez.", "Manda ve Himaye kabul edilemez."). Temsil Heyeti kuruldu.
- Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919): Ulusal bir kongredir. Tüm milli cemiyetler "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirildi. İrade-i Milliye gazetesi çıkarıldı.
- T.B.M.M.'nin Açılışı (23 Nisan 1920): Ulusal egemenliğe dayalı yeni Türk devletinin temeli atıldı. "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir" ilkesi benimsendi.
- Kurtuluş Savaşı Cepheleri:
- Doğu Cephesi: Kazım Karabekir komutasındaki düzenli ordumuz Ermenilere karşı mücadele etti (Gümrü Antlaşması).
- Güney Cephesi: Kuvâ-yi Milliye birlikleri Fransız ve Ermenilere karşı direniş gösterdi (Maraş, Antep, Urfa savunmaları).
- Batı Cephesi: Düzenli ordumuzun Yunanlılara karşı büyük zaferler kazandığı cephedir (1. ve 2. İnönü, Kütahya-Eskişehir, Sakarya, Büyük Taarruz).
⚠️ Dikkat: Milli Mücadele'nin örgütlenme aşamasında (Samsun, Amasya, Erzurum, Sivas) alınan kararların niteliği (bölgesel mi, ulusal mı), kimin başkanlık ettiği ve hangi ilkeleri (bağımsızlık, ulusal egemenlik) vurguladığı çok önemlidir. Bu kronolojiyi ve kararları iyi kavramaya çalışın.
