Bir araştırmacı, aynı genotipe sahip canlılar oluşturmak istemektedir. Hangi eşeysiz üreme çeşidini kullanırsa bu amacına ulaşamaz?
A) Bölünerek üreme
B) Tomurcuklanarak üreme
C) Vejetatif üreme
D) Hiçbiri (Tüm eşeysiz üreme çeşitleri aynı genotipli bireyler oluşturur)
Sevgili öğrenciler, bu soruda araştırmacının amacına ulaşmak için hangi eşeysiz üreme çeşidini kullanmaması gerektiğini bulmamız isteniyor. Araştırmacının amacı, aynı genotipe sahip canlılar oluşturmaktır. Öncelikle "aynı genotip" ne anlama geliyor, ona bakalım.
- Genotip: Bir canlının sahip olduğu genetik yapının tamamıdır. Yani, DNA'sındaki tüm genetik bilgidir.
- Aynı genotipe sahip olmak: Bir canlının, genetik olarak bir başka canlının tıpatıp aynısı olması demektir. Buna "klon" da diyebiliriz.
Şimdi eşeysiz üremenin genel özelliklerini hatırlayalım:
- Eşeysiz üreme, tek bir atadan yeni bireylerin oluşmasıdır.
- Bu üreme şeklinde genellikle mitoz bölünme temel alınır.
- Mitoz bölünme sonucunda oluşan hücreler, ana hücre ile genetik olarak tamamen aynıdır. Bu nedenle, eşeysiz üreme ile oluşan yavrular da ana canlı ile aynı genotipe sahiptir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bölünerek üreme:
- Bu üreme şekli genellikle tek hücreli canlılarda (bakteriler, amip, paramesyum gibi) görülür.
- Ana hücre, DNA'sını kopyaladıktan sonra ikiye bölünerek genetik olarak birbirinin ve ana hücrenin aynısı olan iki yeni hücre oluşturur.
- Sonuç: Bölünerek üreme, aynı genotipe sahip canlılar oluşturur.
- B) Tomurcuklanarak üreme:
- Bu üreme şeklinde ana canlının vücudunda küçük bir çıkıntı (tomurcuk) oluşur. Bu tomurcuk büyüyerek ana canlıdan ayrılabilir (bira mayası) veya üzerinde kalabilir (hidra).
- Tomurcuk, ana canlının hücrelerinin mitoz bölünmesiyle oluştuğu için genetik yapısı ana canlı ile tamamen aynıdır.
- Sonuç: Tomurcuklanarak üreme, aynı genotipe sahip canlılar oluşturur.
- C) Vejetatif üreme:
- Bitkilerde görülen bir eşeysiz üreme şeklidir. Bitkinin kök, gövde, yaprak gibi vejetatif organlarından yeni bitkilerin oluşmasıdır (örneğin, çelikle, yumruyla, sürünücü gövdeyle üreme).
- Bu üreme şekli de mitoz bölünmelere dayanır. Yeni oluşan bitkiler, ana bitkinin genetik kopyalarıdır.
- Sonuç: Vejetatif üreme, aynı genotipe sahip canlılar oluşturur.
- D) Hiçbiri (Tüm eşeysiz üreme çeşitleri aynı genotipli bireyler oluşturur):
- Yukarıda incelediğimiz gibi, eşeysiz üremenin temel prensibi mitoz bölünme olduğu için, oluşan tüm yavrular ana canlı ile genetik olarak özdeştir. Yani, araştırmacının amacı olan "aynı genotipe sahip canlılar oluşturma" hedefine, eşeysiz üremenin tüm çeşitleri ile ulaşılabilir.
- Soru bize "hangi eşeysiz üreme çeşidini kullanırsa bu amacına ulaşamaz?" diye sorduğu için, aslında böyle bir eşeysiz üreme çeşidi yoktur. Tüm eşeysiz üreme çeşitleri bu amaca ulaşmasını sağlar.
- Bu nedenle, araştırmacının amacına ulaşamayacağı bir eşeysiz üreme çeşidi bulunmamaktadır.
Özetle, eşeysiz üremenin doğası gereği, oluşan tüm yavrular ana canlı ile genetik olarak aynıdır. Bu yüzden araştırmacı, listelenen eşeysiz üreme çeşitlerinden hangisini kullanırsa kullansın, amacına ulaşacaktır. Dolayısıyla, amacına ulaşamayacağı bir eşeysiz üreme çeşidi yoktur.
Cevap D seçeneğidir.
