🎓 Ek fiilin öğrenilen geçmiş zamanı (-imiş) Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, ek fiilin öğrenilen (duyulan) geçmiş zamanının (-imiş) temel özelliklerini ve kullanım alanlarını kapsamaktadır. Özellikle isim soylu sözcükleri yüklem yapma ve basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı yapma konularına odaklanacağız.
📌 Ek Fiil Nedir?
Türkçede "imek" fiili, tek başına tam bir anlam taşımayan, ancak isim soylu sözcükleri cümlede yüklem yapan veya basit zamanlı fiillere gelerek onların zamanını değiştiren (birleşik zamanlı yapan) yardımcı bir fiildir. Bu yardımcı fiile "ek fiil" denir.
- Ek fiilin dört temel zamanı vardır: Görülen geçmiş zaman (-idi), öğrenilen geçmiş zaman (-imiş), şart kipi (-ise) ve geniş zaman (-dir).
- Bu testte özellikle öğrenilen geçmiş zaman (-imiş) üzerinde duracağız.
💡 İpucu: Ek fiil, genellikle düşer ve sadece ek hâlinde kalır (örneğin "güzel idi" yerine "güzeldi"). Ancak "imiş" ekinde düşme daha az görülür, genellikle "güzelmiş" şeklinde kullanılır.
📌 Öğrenilen Geçmiş Zaman (-imiş) Nedir?
Ek fiilin öğrenilen geçmiş zamanı, bir olayın veya durumun başkasından duyulduğunu, sonradan fark edildiğini veya rivayet edildiğini anlatan ektir. Genellikle "-imiş, -miş, -muş, -müş" şeklinde karşımıza çıkar ve ses uyumuna göre değişir.
- Duyulan Bilgi: Bir olayı başkasından duyduğumuzu belirtir. "Ali çok çalışkanmış." (Bunu başkasından duydum.)
- Sonradan Fark Etme: Bir durumu veya olayı sonradan anladığımızı, fark ettiğimizi gösterir. "Meğer ne kadar yorgunmuşum." (Şimdi fark ettim.)
- Alay/Küçümseme: Nadiren de olsa, cümleye alay etme veya küçümseme anlamı katabilir. "Efendim, çok önemli bir insanmış!" (Alay etme anlamı taşıyor.)
📌 İsim Soylu Sözcüklerde Ek Fiil (-imiş)
İsimler, sıfatlar, zamirler ve edatlar gibi isim soylu sözcükler, ek fiil alarak cümlede yüklem olurlar. Öğrenilen geçmiş zaman ek fiili (-imiş), bu sözcüklere gelerek onlara duyulan geçmiş zaman anlamı katar.
- Yapı: İsim/Sıfat/Zamir + -imiş (-miş, -muş, -müş) + Şahıs Eki
- Örnek (İsim): "O, dün hastaymış." (Duyulan bilgi)
- Örnek (Sıfat): "Hava bugün çok güzelmiş." (Sonradan fark etme)
- Örnek (Zamir): "Gelen benmişim." (Şimdi anladım ki bendim.)
⚠️ Dikkat: İsimlere gelen "-mış, -miş, -muş, -müş" ekini, fiillere gelen öğrenilen geçmiş zaman ekiyle karıştırmayın. İsimlere geldiğinde onları yüklem yapar, fiillere geldiğinde ise basit zamanlı fiili birleşik zamanlı yapar.
📌 Basit Zamanlı Fiillerde Ek Fiil (-imiş) (Birleşik Zamanlı Fiiller)
Ek fiilin öğrenilen geçmiş zamanı (-imiş), basit zamanlı bir fiil kipinden sonra gelerek o fiili "birleşik zamanlı" yapar. Bu duruma "rivayet birleşik zamanı" da denir. Böylece fiil iki zaman anlamı taşır.
- Yapı: Fiil Kökü/Gövdesi + Kip Eki + -imiş (-ymiş) + Şahıs Eki
- Geniş Zamanın Rivayeti: Fiil + -r/-ar/-er + -imiş. Örnek: "Her sabah koşarmış." (Duyduğuma göre her sabah koşma eylemi gerçekleşirmiş.)
- Şimdiki Zamanın Rivayeti: Fiil + -yor + -imiş. Örnek: "Şu an ders çalışıyormuş." (Duyduğuma göre şu an ders çalışma eylemi devam ediyormuş.)
- Gelecek Zamanın Rivayeti: Fiil + -ecek/-acak + -imiş. Örnek: "Yarın bize gelecekmiş." (Duyduğuma göre yarın gelme eylemi gerçekleşecekmiş.)
- Görülen Geçmiş Zamanın Rivayeti: Fiil + -dı/-di + -imiş. Örnek: "Dün okula gelmişmiş." (Duyduğuma göre dün okula gelme eylemi gerçekleşmiş.)
- Öğrenilen Geçmiş Zamanın Rivayeti: Fiil + -mış/-miş + -imiş. Örnek: "Sınavı kazanmışmış." (Duyduğuma göre sınavı kazanma eylemi gerçekleşmiş.)
📝 Örnek Cümleler:
- "Küçükken çok yaramaz bir çocukmuş." (İsimde ek fiil)
- "Annem, babamın gençliğinde çok yakışıklıymış der." (Sıfatta ek fiil)
- "Herkes onu çok severmiş." (Geniş zamanın rivayeti)
- "Dün gece yağmur yağmışmış." (Öğrenilen geçmiş zamanın rivayeti)
💡 İpucu: Fiillere gelen ek fiil "-imiş" kullanılırken, genellikle araya "y" kaynaştırma harfi girer (geliyor-y-muş, gelecek-y-miş gibi). İsimlerde ise bazen "y" kaynaştırma harfi kullanılabilir (hasta-y-mış).
