Ek olan -de -da nın yazımı (Bulunma hali) Test 1

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde '-de' ekinin yazımı yanlıştır?

A) Evde annem yemek yapıyor.
B) Sınıfta öğretmen anlatıyor.
C) Bahçe de çiçekler var.
D) Masada defterler duruyor.

Sevgili öğrenciler, bu soruda Türkçe'deki önemli bir yazım kuralı olan '-de' ekinin doğru kullanımını inceleyeceğiz. Türkçede iki farklı '-de' vardır: biri bağlaç olan '-de/-da', diğeri ise bulunma hâli eki olan '-de/-da/-te/-ta'.

• Bağlaç olan '-de/-da': Bu, kelimeden ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı genellikle bozulmaz, sadece vurgu veya "dahi" anlamı kaybolur. Örneğin: "Sen de gel." (Sen gel.)
• Bulunma hâli eki olan '-de/-da/-te/-ta': Bu ek, kelimeye bitişik yazılır ve bir şeyin nerede bulunduğunu, ne zaman olduğunu veya kimde olduğunu belirtir. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur veya anlamsız hale gelir. Örneğin: "Evde kimse yok." (Ev kimse yok. - Anlam bozuldu.) Bu ek, kelimenin son harfine göre sert ünsüz benzeşmesi kuralı gereği '-te' veya '-ta' şeklini de alabilir.

Şimdi seçenekleri bu kurallar ışığında adım adım inceleyelim:

• A) Evde annem yemek yapıyor.

  Bu cümlede '-de' eki, "evin içinde" anlamı katmaktadır. Cümleden çıkarırsak: "Ev annem yemek yapıyor." Cümlenin anlamı bozulur. Bu durumda '-de' eki, bulunma hâli ekidir ve kelimeye bitişik yazılması doğrudur.

• B) Sınıfta öğretmen anlatıyor.

  Bu cümlede '-ta' eki, "sınıfın içinde" anlamı katmaktadır. Cümleden çıkarırsak: "Sınıf öğretmen anlatıyor." Cümlenin anlamı bozulur. Buradaki '-ta' eki, bulunma hâli ekidir ve kelimenin sonundaki 'f' sert ünsüzü nedeniyle benzeşmeye uğrayarak '-ta' olmuştur. Bitişik yazılması doğrudur.

• C) Bahçe de çiçekler var.

  Bu cümlede '-de' eki ayrı yazılmıştır. Eğer bağlaç olsaydı, cümleden çıkarıldığında anlam bozulmamalıydı. Cümleden çıkarırsak: "Bahçe çiçekler var." Cümlenin anlamı bozulur ve anlamsız hale gelir. "Çiçeklerin nerede olduğu" sorusuna cevap veren bir bulunma hâli ekine ihtiyacımız var. Bu ek, kelimeye bitişik yazılmalıydı: "Bahçede çiçekler var." Dolayısıyla, bu seçenekte '-de' ekinin yazımı yanlıştır.

• D) Masada defterler duruyor.

  Bu cümlede '-da' eki, "masanın üzerinde" anlamı katmaktadır. Cümleden çıkarırsak: "Masa defterler duruyor." Cümlenin anlamı bozulur. Bu durumda '-da' eki, bulunma hâli ekidir ve bitişik yazılması doğrudur.

Yukarıdaki incelemeler sonucunda, C seçeneğindeki "Bahçe de" ifadesinde '-de' ekinin yanlış yazıldığını görüyoruz. Doğrusu "Bahçede" olmalıydı.

Cevap C seçeneğidir.