Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, Türkçenin önemli ses olaylarından biri olan "ünsüz benzeşmesi" (ya da diğer adıyla "ünsüz sertleşmesi") kuralına uyulmayan cümleyi bulacağız. Öncelikle bu kuralı kısaca hatırlayalım:
- Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşmesi) Kuralı Nedir?
- Türkçede bir kelimenin sonu sert ünsüzlerden (f, s, t, k, ç, ş, h, p – bunları "fıstıkçı şahap" kelimesiyle kolayca ezberleyebiliriz) biriyle bittiğinde ve bu kelimeye c, d, g ile başlayan bir ek geldiğinde, ekin başındaki c, d, g sesleri sertleşerek sırasıyla ç, t, k seslerine dönüşür.
- Örnek: kitap + -cı → kitapçı (c → ç oldu)
- Örnek: ağaç + -dan → ağaçtan (d → t oldu)
- Örnek: sınıf + -da → sınıfta (d → t oldu)
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Kitabı masada unuttum.
- Bu cümlede "unuttum" kelimesine dikkat edelim. "unut-" fiilinin kökü "t" (sert ünsüz) ile bitiyor. Geçmiş zaman eki "-du" geldiğinde, "d" sesi sertleşerek "t"ye dönüşmüş ve "unuttu" şeklinde yazılmıştır. Yani bu kelimede ünsüz benzeşmesi kuralına uyulmuştur. "masada" kelimesinde ise "masa" ünlü ile bittiği için benzeşme kuralı aranmaz.
- B) Çocuk parkta oynuyor.
- Burada "parkta" kelimesine bakalım. Kelimenin kökü "park" ve son harfi "k" (sert ünsüzdür). Bu kelimeye "-da" (hal eki) geldiğinde, ekin başındaki "d" harfi sertleşerek "t"ye dönüşmüş ve "parkta" şeklinde doğru yazılmıştır. Kurala uyulmuştur.
- C) Ağaçdan elma topladık.
- Bu cümlede "Ağaçdan" kelimesini inceleyelim. Kelimenin kökü "ağaç" ve son harfi "ç" (sert ünsüzdür). Bu kelimeye "-dan" (hal eki) geldiğinde, ekin başındaki "d" harfinin sertleşerek "t"ye dönüşmesi ve kelimenin "ağaçtan" şeklinde yazılması gerekirdi. Ancak cümlede "Ağaçdan" şeklinde yazıldığı için, ünsüz benzeşmesi kuralına uyulmamıştır.
- D) Yemekte pilav vardı.
- Burada "Yemekte" kelimesine dikkat edelim. Kelimenin kökü "yemek" ve son harfi "k" (sert ünsüzdür). Bu kelimeye "-de" (hal eki) geldiğinde, ekin başındaki "d" harfi sertleşerek "t"ye dönüşmüş ve "yemekte" şeklinde doğru yazılmıştır. Kurala uyulmuştur.
Gördüğümüz gibi, C seçeneğindeki "Ağaçdan" kelimesi, ünsüz benzeşmesi kuralına göre "ağaçtan" şeklinde yazılmalıydı.
Cevap C seçeneğidir.
